«Ազգային Պատուիրակութեան գործունէութիւնը 1915-1916 (Վաւերագրեր)» (ներածական եւ ծանօթագրութիւններ՝ դոկտոր Վաչէ Ղազարեան)

ԱՍՊԵՏ ՄԱՆՃԻԿԵԱՆ

Պէյրութի մէջ 2017-ին լոյս տեսաւ դոկտոր Վաչէ Ղազարեանի պատրաստած »Ազգային պատուիրակութեան գործունէութիւնը 1915-1916 (վաւերագրեր)» գիրքը, բաղկացած` 480 էջերէ: Գիրքը հրատարակուած է ՀԲԸ Միութեան Վահրամ Ապտալեան մշակութային հիմնադրամի միջոցներով:

Ներածականին մէջ դոկտոր Վաչէ Ղազարեան կ՛ըսէ, որ լոյսին բերուող բանակցային արձանագրութիւնները, թղթակցութիւններն ու յուշագրերը կը վերաբերին Ազգային Պատուիրակութեան գործունէութեան 1915-1916 տարիներու գործունէութեան:

Ռուբեն Շուգարեան. «Հայաստանի դիւանագիտութիւնը պէտք է մտածի նոր գաղափարների եւ հարցադրումների մասին»

Panorama.am-ը զրոյց մը վարած է Միացեալ Նահանգներու մէջ Հայաստանի առաջին արտակարգ եւ լիազօր դեսպան (1993-1999), 1999-2005ին Արտաքին Գործոց փոխնախարար, 2005-08ին Իտալիոյ, Սպանիոյ եւ Փորթուկալի մէջ արտակարգ եւ լիազօր դեսպան, իսկ 2009էն ի վեր Թաֆթս համալսարանի Ֆլեթչերի իրաւունքի եւ դիւանագիտութեան դպրոցի փրոֆեսոր Ռուբէն Շուգարեանի հետ: Նախկին դեսպանը խօսած է հայ-թրքական (ցիւրիխեան) կարգաւորման գործընթացի դասերուն, ապրիլեան պատերազմի շրջանին եւ անկէ ետք Հայաստանի եւ Լեռնային Ղարաբաղի դիւանագիտութեան եւ ընդհանրապէս աշխարհի մէջ Հայաստանի տեղի եւ դերի մասին:

Ռուսերէնը՝ երկրորդ պետական լեզո՞ւ

Հայաստանի անկախութենէն ետք, ռուսերէնի ազդեցութիւնը աստիճանական նուազում արձանագրեց՝ տեղ տալով անգլերէնի, գլխաւորաբար, եւ բազմաթիւ այլ լեզուներու ուսուցումին։ Վերջին տարիներու քաղաքական զարգացումներու լոյսին տակ, սկսած են տարբեր մօտեցումներ խմորուիլ։ Անհրաժե՞շտ է ռուսերէնը նկատել իբրեւ աշխարհի հետ հաղորդակցութեան լեզու ու պատճառաբանել՝ անոր օրինականացումը, որուն հետեւանքները բացայայտ էին ու պարտադիր՝ Խորհրդային Հայաստանի ժամանակաշրջանին։ Իսկ եթէ այդպիսի հարցեր կը կարգաւորուին Հայաստանի օրէնքով ու օրէնսդրութեամբ, որքա՞ն դժուար է օրէնք մը փոխել, երբ օրէնսդրական մարմնին մէջ բացարձակ մեծամասնութիւն կայ։

26 տարի անց՝ երկու սպառնալիք մեր պետականութեանը

ԱՐԱ ՄԱՐՏԻՐՈՍԵԱՆ

 

Հայաստանի անկախութեան հռչակագրի մասին խօսելիս, շատերը չգիտեն, ոմանք էլ մոռացել են, թէ ո՞րն է նրա ուղերձը հայ ժողովրդին, ի՞նչ հռչակեց այն: 26 տարի առաջ, 1990-ի Օգոստոսի 23-ին, Հայկական ԽՍՀ Գերագոյն Խորհրդի ընդունած Հռչակագրով յայտարարուեց «Հայաստանում անկախ պետականութեան հաստատման գործընթացի սկիզբը»: Սա է Հայաստանի անկախութեան հռչակագրի հիմնական գաղափարը: Անկախութեան հռչակագրից շուրջ մէկ տարի յետոյ՝ Սեպտեմբերի 21-ին, անցկացուեց Հայաստանի անկախութեան հանրաքուէն, որի միահամուռ «այո»-ի արդիւնքների հիման վրայ Հայաստանը հռչակուեց անկախ պետութիւն: Հանրաքուէից երեք ամիս առաջ, Հայաստանի իշխանական եւ ոչ իշխանական 6 քաղաքական կուսակցութիւններ՝ ՀՀՇ-ն, ԱԻՄ-ը, ՀՀԿ-ն, ՀՌԱԿ-ը, ՀԱՊԿ-ն, ՀՔԺՄ-ն(*), անկախութեանն «այո» ասելու միասնական կոչով դիմեցին հայ ժողովրդին:

Հայերս եւ նարինջը. յետամանորեայ «պատմա-բանասիրական» ուրուագիծ

ԱՐԾՈՒԻ ԲԱԽՉԻՆԵԱՆ

 

Տարաշխարհիկ մրգերն այսօր հայ մարդու համար՝ Հայաստանում թէ այլուր, բարեբախտաբար աւելի քան սովորական, առօրեայ երեւոյթ են: Մինչդեռ ոչ վաղ անցեալում հայաստանցու համար դրանք հազուագիւտ էին: Անգամ ցիտրուսային պտուղները դժուար գտանելի, բաղձալի համադամներ էին, յատկապէս չքաւոր եւ սահմանափակ կենցաղով ապրող խորհրդահայի համար, որի աչքին ոչ միայն անանասն ու բանանը, այլեւ նարինջը լիութեան, փարթամ կեանքի էանիշ էր (յիշենք, թէ ինչպէս 1990-ականների սկզբին ՀՀ առաջին նախագահի «նարինջ ուտողներ» արտայայտութիւնը վրդովմունք առաջացրեց սփիւռքահայերի եւ շատ հայաստանցիների մէջ):

Սովետական զինուորի ուրուականը Սպիտակում

ՆՈՒՆԷ ՀԱԽՎԵՐԴԵԱՆ

Ռուսաստանի Ռազմապատմական Միութիւնը գաղափար է յղացել` արձան տեղադրել Հայաստանի Հանրապետութեան տարածքում, Հայաստանի Հանրապետութիւնն էլ, դա համարելով բարեբեր քայլ, յղացման առջեւ բացել է իր դռները: Ընտրուել է Սպիտակ քաղաքը, որտեղ երկրաշարժի 27-րդ տարելիցի օրը, Դեկտեմբերի 7-ին, տեղադրուել է սովետական զինուորի մոնումենտալ արձանը:

Ժիրայր Լիպարիտեան. «Ի՞նչ "բազար" են անում, երբ մեզ հրամցնում են ցեղասպանութեան ճանաչում»

ԿԱՐԻՆԷ ՅԱՐՈՒԹԻՒՆԵԱՆ

Ամերիկահայ պատմաբան եւ քաղաքական գործիչ Ժիրայր Լիպարիտեան, որ Լեւոն Տէր Պետրոսեանի նախագահութեան գլխաւոր խորհրդականի եւ Արտաքին Գործոց փոխ-նախարարի պաշտօնները վարած է, իսկ այնուհետեւ՝ վերադարձած դասախօսական պաշտօնի (մինչեւ 2012 հայոց պատմութեան ամպիոնի վարիչ էր Միշիկըն-Էնն Արպոր համալսրանը), կը պատասխանէ azatamart.am կայքէջի հարցումներուն՝ 100ամեակին ոգեկոչումներուն եւ անոնց շարունակութեան մասին։ 

Հայը եւ եղբայրը

ԱՐՄԷՆ ՊԵՏՐՈՍԵԱՆ

 

Ընդ աստեղօք ի՞նչ կայ սիրուն
Քան զանձկալի Եղբայր անուն

Մկրտիչ Պեշիկթաշլեան

Մեր հասարակութեան արխայիկ` վաղնջական-աւանդական բնոյթի մասին է խօսում այն, որ աշխարհը մենք փորձում ենք տարբերակել, օգտագործելով ընտանեկան ազգակցութեան տերմիններ:

Սովետական իշխանութիւնն արգելեց իրար դիմելու կիրթ ձեւերը` օրիորդ, տիկին, պարոն, տէր, դրա փոխարէն շրջանառութեան մէջ դրուեց ընկերը: Դա սոցիալիստական կուսակցութիւնների անդամների դիմելաձեւն էր` կապիտալիստների դէմ պայքարում նրանք իրար ընկերներ էին: Բայց սոցիլալիզմի յաղթանակից յետոյ բառը աճեց, եւ երեխաների համար մանկապարտէզի դաստիարակչուհին, դպրոցական ուսուցիչն ու համալսարանի պրոֆեսորը դարձան «ընկեր»: Սովետական տարբեր ազգեր փորձելով դուրս գալ այս, մի տեսակ չափազանց պաշտօնական դարձած, բայց, միւս կողմից, չափազանց տնավարի «ընկեր»ից, ինչ-որ ձեւէր էին օգտագործում, ելնելով իրենց ունեցածից:

Խափանարարութեան վարկածը Գիւմրիի քրէական գործին մէջ

ԿԱՐՕ ԱՐՄԷՆԵԱՆ

Հայ-ռուսական յարաբերութիւններու կացինահարումով շահագրգռուած ամէնէն հաւանական ուժը տարածաշրջանին մէջ Ալիեւն է՝ իր կողքին ունենալով, առաջին հերթին, Թուրքիոյ հետախուզական մեքենան: Պէտք է ենթադրել, որ Գիւմրիի քրէական գործին հարցաքննութիւնները մեծ թափով առաջ կը տարուին այս կէտին վրայ թէ՛ ռուսական եւ թէ հայկական հետաքննիչ մարմիններուն կողմէ: Եւ առայժմ ոչինչ յայտնի է ոճիրի դրդապատճառներուն (motive) մասին: Աւելի ճիշդ, այն քիչն իսկ (որպէս դրդապատճառ), որուն մասին կը խօսուի հրապարակաւ, շատ հեռու է համոզիչ ըլլալէ: Յստակ եւ համոզիչ դրդապատճառի մը չգոյութիւնը ինքնաբերաբար, եւ հետզհետէ աւելի՛, կը հաստատէ հաւանականութիւնը միջազգային ծաւալով հետապնդուող խափանարարական գործողութեան մը, որուն վերջին օղակն է միայն Պերմեակով: Այս առումով, ներկայիս կալանքի տակ գտնուող այս կասկածեալը հետաքննութեան գործին ամէնէն թանկագին աղբիւրն է: Իր կեանքին ապահովութիւնը պէտք է դիտել որպէս ռազմավարական առաջնահերթութիւն:

Ների՛ր, Հայաստան

ՍԵՐԳԷՅ ԳԱՊՈՆՈՎ

Հայաստանի խոշորագոյն քաղաքներում` Երեւանում ու Գիւմրիում մի քանի օր շարունակ տեղի են ունենում ցոյցեր` պահանջով 102-րդ ռազմաբազայի զինծառայող Վալերի Պերմեակովին յանձնել տեղի արդարադատութեանը:

Ամերիկացի դիւանագէտները կը շարունակեն խօսիլ Ղարաբաղի «7 շրջաններու ազատագրում»ին մասին

Պաքուի մէջ Միացեալ Նահանգներու դեսպան Ռիչըրտ Մոռնինկսթար Մայիս 7էն ի վեր արդէն երրորդ բարձրաստիճան ամերիկացի դիւանագէտն է, որ կը յայտարարէ Լեռնային Ղարաբաղի տագնապի շուտափոյթ լուծման անհրաժեշտութեան մասին: Մինսքի խումբի համանախագահ Ճէյմս Ուորլիքի եւ Երեւանի մէջ Միացեալ Նահանգներու դեսպան Ճոն Հեֆըրնի ծանօթ պնդումներուն յաջորդած է նաեւ Պաքուի մէջ Միացեալ Նահանգներու դիւանագիտական ներկայացուցչութեան ղեկավարին յայտարարութիւնը. «Լեռնային Ղարաբաղին յարող 7 շրջաններու ազատագրումը անվերապահ պայման է եւ կը հանդիսանայ լուծման բաղադրիչներէն մէկը»,- յայտնած է ան «Ազատութիւն» ձայնասփիւռին:

«Ատելի» ժողովրդավարութիւն

ԱՐԱՄ ԱԲՐԱՀԱՄԵԱՆ

Հայաստանցիների առնուազն կէսի համար լրատուութեան հիմնական աղբիւր է շարունակում մնալ հեռուստատեսութիւնը: Հետեւաբար, Ուկրայինայի մասին իրենց պատկերացումները մեր այդ համաքաղաքացիները կազմում են` ելնելով Հայաստանում վերահեռարձակուող ռուսաստանեան հեռուստաալիքների քարոզչութիւնից: Ըստ այդմ, բացի նացիստական աւազակախմբերի չարագործութիւններից եւ ինքնապաշտպանութեան ջոկատների սխրանքներից` այդ երկրում ոչ մի այլ բան չի կատարւում:

Գիւմրին աշխարհաքաղաքական ուշադրութեան կեդրոն

Երկրաշարժի 25-ամեակին առիթով լոյսին բերուող մտածումներուն ու հրապարակումներուն  քաղաքական հնչեղութիւն տալը, կամ անոր հետ կապուած երեւոյթները քաղաքականացնելը ճիշդ պիտի չըլլար լրագրական բարոյագիտութեան (էթիքայի) դիտանկիւնէն:

Երկրաշարժի զոհերուն յիշատակի յարգումը ինքզինք կը պարտադրէ նման պահերու, եւ այդ յարգումի սկզբունքէն մեկնած կը դիտարկուին շինարարական աշխատանքները, զոհերու հարազատներուն հասած օժանդակութիւնները, բնակարանային շինութիւնները, քաղաքի վերակառուցումը ընդհանրապէս եւ վերականգնողական համապատասխան աշխատանքները:

Չենք սիրում Դեկտեմբերի 2ը

ՅՈՎԻԿ ԱՖԵԱՆ

Հասկանալի չէ, թէ Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինի այցը Հայաստան ի՞նչ այց էր: Ասում ենՙ պետական: Յամենայն դէպս, ըստ երկու նախագահների պաշտօնական կայքերի, Պուտինը Հայաստանում էր պետական այցով: Բայց ի՞նչ է նշանակում պետութեան ղեկավարի պետական այցը այլ պետութիւն: Նախ, հիւրընկալող երկրի նախագահը, համաձայն նման պարագաներում միջազգայնօրէն ընդունուած արարողակարգի, բարձրաստիճան հիւրին դիմաւորում է մայրաքաղաքի օդանաւակայանում: Դիմաւորման արարողութեանը մասնակցում է Պաշտպանութեան նախարարութեան յատուկ նուագախումբը, հնչում են երկու երկրների պետական օրհներգերը, պետական դրօշների համապատկերում, որից յետոյ երկու նախագահները հէնց մայրաքաղաքի օդանաւակայանում ողջունում են զինուորական շքերթըՙ յատուկ իրենց պատուին:

Փութինի Հայաստան այցը

ԲՈՂՈՔԻ ՑՈՅՑԵՐ ԵՒ ՄԻՋԱԴԷՊԵՐ ԵՐԵՒԱՆԻ ՄԷՋ
Շուրջ ամի­սէ մը ի վեր յայ­տա­րարուած թուակա­նին՝ Դեկ­տեմբեր 2ին, Վլատիմիր Փու­թին Հա­յաս­տան այ­ցե­լած է՝ հոծ պա­տուի­րակու­թեան մը ըն­կե­րակ­ցութեամբ:
Ռու­սաստա­նի նա­խագա­հը ան­մի­ջապէս Գիւմրի գա­ցած է, ուր իր պաշ­տօ­նակից Սերժ Սարգսեանի հետ մաս­նակցած է հայ-ռու­սա­կան միջշրջա­նային եր­րորդ հա­մաժո­ղովին: Իր խօս­քին մէջ նա­խագահ Սարգսեան կա­րեւոր նկա­տած է հայ-ռու­սա­կան դա­րաւոր բարեկա­մու­թիւնը՝ նշե­լով այն տնտե­սական առա­ւելու­թիւննե­րը, զորս Հա­յաս­տա­նին պի­տի ապա­հովէ Մաք­սա­յին Միու­թեան ան­դա­մակ­ցութիւ­նը:

Հայերէնը՝ պաշտօնական լեզու, ռուսերէնը՝ աշխատանքայի՞ն

Հայաստանի Կրթութեան եւ Գիտութեան նախարար Արմէն Աշոտեանը քանի մը օր առաջ մեկնած էր Ռուսաստանի Դաշնութիւն, ուր հարցազրոյց տուած է «Գոլոս Ռոսիի» ռատիոժամուն։

Հարցազրոյցին նիւթը ռուսերէն լեզուն եղած է: Ահա թե ինչ առաջարկով հանդէս եկած է Ա. Աշոտեանը այդ հաղորդումին ընթացքին.

Մեր դժուար անկախութիւնը

ՄԱՐԻԵՏԱ ԽԱՉԱՏՐԵԱՆ

Հասարակութեան մէջ հակոտնեայ տրամադրութիւնները Մաքսային Միութեանը Հայաստանի միացման վերաբերեալ ակնյայտ տեսանելի են: Տնտեսագիտական վերլուծութիւններ, այո, ի վերջոյ կատարուեցին, թէ Մաքսային Միութեան տարածքում Հայաստանին սպասւում է եւս չորս տոկոս յաւելեալ աճ, իսկ եւրոինտեգրման դէպքում` երկուս ու կէս տոկոս: Սակայն բանն անգամ թուերը չեն, ի վերջոյ հայ հանրութիւնը բոլոր տեսակի թուերի հանդէպ անվստահութիւն ունի, բացի դրանից՝ ի՞նչ է մէկ ու կէս տոկոսը, որը ցանկութեան դէպքում թուային աճպարարները, իսկ լաւ խնդրելու կամ շահագրգռելու դէպքում՝ միջազգային փորձագէտնոերը կարող են ստանալ արեւածաղիկ չրթելու պէս: Ու չնայած՝ տնտեսագիտական հիմնաւորումները որեւէ որոշման հիմքում ունենալու կարեւորմանը՝ առաւել կարեւոր ենք համարում որոշման հոգեբանական անդրադարձը հայ հանրութեան վրայ՝ սկսելով Անկախութեան օրուայ մասին դիտարկումներով:

Նամակ թագաւորին

ԼԵՒՈՆ ԳԱԼՍՏԵԱՆ

«Արեւմտեան քրիստոնէութիւնը կամ ուրիշ խօսքերով, քրիստոնեայ եւրոպականութիւնը ներկայացնող քաղաքական մեծ ուժը, Հայաստանի վերաբերմամբ գործադրում էր իր շահերի քաղաքականութիւնը, որ ոչ մի կապ չունենալով կրօնակցութեան կամ քրիստոնէութեան հետ, սիրում էր յաճախ վարագուրուել այդ գաղափարական անուններով: Սակայն հայ գործիչների կրօնակցական հանգամանքն այնքան հիմնաւոր նախապաշարմունք էր գոյացրել, որ նրանք շարունակ հաւատում էին, թէ իրենց կրօնակից արեւմուտքը երբեք չի թողնի, որ ահաւոր Պարսկաստանը իր ոտների տակ ճզմի թոյլ Հայաստանը: Այս նախապաշարմունքը մեծամեծ աղէտներ է պատճառել հայ ազգին»:

ԼԷՕ

Պետականութեան յանձնում արագացուած ռեժիմով

Հայաստանի Սրտաքին Գործոց նախարարութիւնը տարածել է հաղորդագրութիւն Բրիւսէլում ԱԳ նախարար [Էդուարդ] Նալբանդեանի եւ Եւրոպական Յանձնաժողովի Ընդլայնման եւ Եւրոպական Հարեւանութեան Քաղաքականութեան Հարցերով յանձնակատար Շտեֆան Ֆիւլէի հանդիպման վերաբերեալ: Նալբանդեանն ասել է, որ Հայաստանը ցանկանում է շարունակել հնարաւոր սերտ գործընկերութիւնը` որքանով որ ԵՄ-ի համար հնարաւոր կը լինի դա եւ որը չի հակասի Մաքսային Միութեանը Հայաստանի անդամակցութեանը:

Եւրասիական Միութեանն անդամակցելու հեռանկարը դարձաւ իրական

ԱՐԱՄ ՍԱՖԱՐԵԱՆ

Աշնանային քաղաքական սէզոնը սկսուեց մեծ նորութեամբ: Մոսկուայում ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինի հետ հանդիպման ժամանակ ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսեանը յայտարարեց, որ Հայաստանը մտադիր է անդամակցել Մաքսային Միութեանը եւ ապագայ Եւրասիական Տնտեսական Միութեանը եւ խստօրէն հետեւելու նրա ռեգլամենտներին: Այս նորութիւնը մէկ երեկոյի ընթացքում ռումբի պէս պայթեց ամառային շոգից ընդարմացած հայաստանեան հասարակութեան մէջ եւ միանգամից վերջ դրեց այն տարակուսանքին, թէ ինչպէս է Հայաստանը պատկերացնում իր ինտեգրման հեռանկարը: