12.6.18

Սփիւռքի թաւշեայ յեղափոխութիւնը (խմբագրական)

Ժ. Չ.

Թաւշեայ յեղափոխութիւնը նոր էջ մը պիտի բանա՞յ նաեւ Հայաստան-Սփիւռք յարաբերութիւններուն մէջ։ Որքան որ սպասումները մեծ են Հայաստանի քաղաքացիներուն համար, նոյնքան ալ՝ սփիւռքահայերուն։
Անցնող 27 տարիներուն Սփիւռքը բարեսիրութեան, օգնութեան, ներդրումներու միջոց էր եւ արտասահմանի մէջ՝ քաղաքական նեցուկ, Հայաստանի ի նպաստ լոպիինկի առումով։ Անկախ Հայաստանի գոյութիւնը ինքնին մեծագոյն պարգեւն էր, թուրքին եաթաղանէն փրկուած ու արտերկիր հաստատուած Հայութեան համար։ Սակայն, Հայաստան-Սփիւռք յարաբերութիւնները առողջ չէին եւ ինչպէ՞ս կրնային ըլլալ երբ անկախութենէն ի վեր ժողովուրդը արտագաղթը գտած էր իբրեւ հիմնական լուծում իր կենցաղային հարցերուն։
Աւանդական Սփիւռքը դատապարտուած էր կանգնելու հայրենիքի կողքին ի հեճուկս ժողովուրդին դժգոհութեան։ Դատապարտուած էր զօրակցելու իշխող դասուն, պետութիւնը կանգուն պահելու սիրոյն։ Թուրքեւազէրական վտանգը դամոկլէսեան սուրի նման կախուած էր պետութեան գոյութեան վիզին։ Պետականութեան պաշտպանութեան տրամաբանութիւնը կը պահանջէ, հակառակ բոլոր ձախաւերութիւններուն՝ պաշտպանել իշխանը, ո՛վ որ ալ ըլլայ, ի՛նչ ճակատէ ալ ըլլայ։
Այս պայմաններուն մէջ է, որ ստեղծուեցաւ ու գործեց նաեւ Սփիւռքի նախարարութիւնը։ Ի՞նչ կարելի էր սպասել անկէ, թշուառ Հայաստանի իրավիճակին մէջ։ Ոչի՛նչ։ Սակայն, յաւակնութիւնները մեծ էին թէ՛ նշեալ նախարարութեան, թէ՛ ալ սփիւռքահայութեան։ Անկախութենէն 17 տարի ետք վերջապէս կը ստեղծուէր Սփիւռքի նախարարութիւնը։ Ինչպէ՞ս կարելի էր սպասումներ չունենալ, երբ վերջապէս Հայաստանի իշխանութիւնները ընդառաջելով Սփիւռքի կարեւոր մէկ հատուածին պահանջին՝ կը ստեղծէին այդ նախարարութիւնը։
Սփիւռքի նախարարուհին գործեց իբր թէ Սփիւռքի ուծացման դէմ պայքարելու, գործեց իբր թէ սփիւռքահայութեան ներուժը ի նպաստ Հայաստանի հզօրացման համախմբելու նպատակներով. դեռ բնաւ չխօսինք հայրենադարձութեան ծրագրերուն մասին։ Ինքնախաբէութիւնը մեծ էր։ Ո՛չ տնտեսութիւնը զարգացաւ, ո՛չ արտագաղթը կասեցաւ, ո՛չ ալ Սփիւռքի այսպէս կոչուած՝ «ուծացման» առաջքը առնուեցաւ։
Կարելի չէ ժխտել Սփիւռքի նախարարութեան գործունէութեան դրականներն ալ, ինչպէս՝ իրեն ընձեռուած իրաւասութիւններու սահմանին մէջ՝ Սուրիահայութեան հար-
ցերու լուծումը, Սփիւռքէն պատանիներու համար ամառնային ճամբարներու եւ կամ մասնագիտական համաժողովներու կազմակերպումը։ Բայց այս բոլորը յառաջ չբերին բեկումնային տնտեսական բարեփոխումներ։ Բաշխուեցան բազմաթիւ շքանշաններ, եղան հայրենասիրական բազմաթիւ կոչեր, սակայն բացակայեցաւ թիրախային ծրագրերու մշակումը ի նպաստ Հայաստանի, բացակայեցան տարբերակուած ծրագրերը ի նպաստ բազմատեսակ սփիւռքներու։ Հայաստանակեդրոն մտայնութիւնը եղաւ իր մեծագոյն սահմանափակումը։ Հայաստանակեդրոն ըլլալէն անդին իշխող կառավարութեան բերած քարոզչական նպաստը եղաւ իր մեծագոյն թերին։
Շրջանցելով կառավարական օղակները, սփիւռքահայ բազմաթիւ անհատներ եւ կազմակերպութիւններ յաջող ծրագրեր իրագործեցին Հայաստանի մէջ, սակայն, արդեօք Սփիւռքը իր ներկայ աւանդական կառոյցներով կրնա՞յ արդիական բեկումնային ներդրում ունենալ առանց ինքզինք վերանայելու։
Թաւշեայ յեղափոխութիւնը շատ բան փոխեց Հայաստանի ժողովուրդի հոգեբանութեան մէջ։ Սփիւռքն ալ խանդավառութեամբ հետեւեցաւ դէպքերուն։ Փաշինեան յաճախ անդրադարձաւ Սփիւռքին, դիմեց Սփիւռքին, սակայն իբր ծրագիր մնաց հայրենադարձութեան սահմանին։ Որքանո՞վ իրագործելի են Հայաստան-Սփիւռք յարաբերութիւններուն կամ հայրենադարձութեան մասին ըսուածնե
րը, նախքան երկրին մէջ իսկական փոփոխութիւններու ամրագրումը։ Մէկ բան հաստատ է, որ Հայաստան-Սփիւռք յարաբերութիւններն ալ յեղափոխութեան կարիքն ունին, սակայն ոչ միայն հայրենադարձութեան հողի վրայ։ 

«Նոր Յառաջ», 7 Յունիս 2018

11.6.18

Արամ Մանուկեանի յուշակոթողը եւ այլ ազգային պարտամուրհակներ

ԿԱՐՕ ԱՐՄԷՆԵԱՆ
 
Նախորդ վարչապետի շտապ հրաժարականէն ետք հարց տուինք, թէ ի՞նչ էր աշխատանքային կարգավիճակը Արամ Մանուկեանի յուշակոթողին. մեզի ըսուեցաւ, որ Ժողովրդային շարժման ցոյցերու ալիքին մէջ աշխատանքները կասած էին եւ արձանի տեղադրումը յետաձգուած՝ Յունիսի երկրորդ կիսուն:

10.6.18

Culture of protest: the symbols of Armenia’s Velvet Revolution

Tigran Amiryan

The elevation of protest leader Nikol Pashinyan to the post of prime minister last month was the dramatic culmination of Armenia’s peaceful revolution. Immediately after the deputies in parliament voted for Pashinyan, a truckload of snow was brought from the slopes of Mount Aragats to Yerevan’s central square and dumped in the middle of the jubilant crowd. In the warm light of a sunny spring evening, the joyful protestors staged a celebratory snowball fight. 
This hail of snow was not just a bizarre coda to the weeks of protests that swept the country and brought the streets of Yerevan to a standstill, but reflected the culture of the demonstrations themselves and the beliefs of the young people who drove them.

9.6.18

Բոպիկ քաղաքական միտքի հերթական դրսեւորումները


ՎԱՐԱԳ ԳԵԹՍԵՄԱՆԵԱՆ


Վերջերս «Ազդակ»ի մէջ լոյս տեսան երկու յօդուածներ՝ «Ի՞նչ կրնան ըլլալ հակադաշնակցական քարոզարշաւին դրդապատճառները», հեղինակութեամբ Մելիք Գարագաւորեանի, եւ «Բաց նամակ` առ որ անկ է. գաղափարը` Հ. Յ. Դաշնակցութեան ծրագիրն է. «կաղապարը»` Հ. Յ. Դաշնակցութեան կանոնագիրն է. նուիրումը` ազգին է, կեանքը` հայրենիքին Է» ԱՅԲՈՒԲԷՆ գրչանունով (*): Այս երկու գրութիւնները նորագոյն փորձերն են հակազդելու բոլոր անոնց որոնք, ըստ յօդուածագիրներուն, կը քննադատեն Դանշակցութիւնն ու անոր գործունէութիւնը: Այս երկու յօդուածները նորագոյն փորձերն են արդարացնելու Դաշնակցութեան ընտրած ճանապարհը ի գին ամէն տրամաբանութեան եւ քննական մտածողութեան: Այս երկու յօդուածները եկան կրկին հաստատելու թէ որոշ մարդոց մօտ դարպասապահութիւնը (gate keeping) դարձած է կենսաձեւ շատերու մօտ ստեղծելով այն տպաւորութիւնը թէ վերոյիշեալ անձերը լիազօրուած են խօսելու, եւ արտայայտուելու ընդհանուր Դաշնակցութեան անունով: Դժբախտաբար նաեւ այս երկու յօդուածները նորագոյն ապացոյցներն են որ շատերու պարագային քաղաքական միտքը նոյնացած է լոկ ճառախօսական շարադրութեան հետ: Բառացի կը մէջբերեմ Գարագաւորեանի յօդուածէն պարբերութիւն մը. «Առաջին անգամը չէ, որ կը յայտարարուի, թէ Հ. Յ. Դաշնակցութիւնը ճգնաժամի մէջ է. ըստ երեւոյթին այս մարդոց յիշողութիւնը չափազանց կարճ կը թուի ըլլալ եւ պատմութենէն բնաւ դասեր չեն քաղած: Առաջին անգամը չէ, որ Դաշնակցութեան յուղարկաւորութիւնը կազմակերպելու մոլուցքէն տառապողները, ինչպէս միշտ, պիտի վերադառնան պատմութեան աղբանոցը»։
Ըստ երեւոյթին սոյն յօդուածագիրը չի տիրապետեր հայաստանեան վերջին իրադարձութիւններու հետեւանքով ստեղծուած իրավիճակին ու ծաւալող քննարկումներուն որոնք լրիւ տարբեր հարթութեան վրայ են: Հակառակ անոր որ յօդուածագիրը յաճախ պատմութեան կ’ակնարկէ որպէս դասեր քաղելու եւ ըստ այնմ Դաշնակցութիւնը գովաբանելու աղբիւր, ըստ երեւոյթին ան չի գիտակցիր թէ պատմութիւնը կը զարգանայ իր իսկ նկարագրած ընթացքին ճիշդ հակառակ։ Թէ բնական է որ կուսակցութիւններ իրենց պատմութեան մէջ կ՚ունենան վերելք եւ անկում, թէ անոնք կենթարկուին գաղափարական եւ գործելաոճային փոփոխութիւններու, թէ 128 տարուան կուսակցութիւնը իր իսկ համազգային բնոյթի պատճառով կրնայ յայտնուիլ ճգնաժամերու մէջ, թէ Դաշնակցութիւնը ներկայացնել որպէս անփոփոխ շարունակականութիւն պատմական տրամաբանութեան կոպիտ խախտում է եթէ ոչ բացայայտ խեղաթիւրում:

8.6.18

Armenia and Israel: The road to better relations

James Hasso
 
The Eastern Mediterranean region is not known for having the easiest of political situations. Two nations not typically focused on in tandem, but share similar struggles are the states of Armenia and Israel.
From both experiencing genocides, to being minorities surrounded by what can be considered hostile neighbors, Armenia and Israel have similar backgrounds. Despite that, due to geopolitics, including Israel’s relationships with Azerbaijan and Turkey, relations between the two nations are not where they would be expected to be.
Israel’s recent motion to recognize the Armenian Genocide (and the concurrent Assyrian and Greek Genocides) committed by Ottoman Turks and Kurds is commendable and certainly a great step in the right direction.

7.6.18

Where do Russia and the West fit into the new Armenian government?

Naira Hayrumyan

A month has passed since Armenia’s ‘violet revolution’. The country is being lead by a new prime minister who came from outside the old system, and the new government, young and energetic, is completely unalike any other government that has been in power before.
But what has changed in Armenia, both within the country and within its foreign relations, especially with Russia and the West?

6.6.18

Piecing Together the Words of a Saint

Muriel Mirak-Weissbach
 
A revolutionary technology developed in Germany has made it possible to reconstruct an early version of Saint Gregory of Narek’s Book of Prayers (or Lamentations), conserved in the Matenadaran in Yerevan. The work is a manuscript dating back to the 13th-14th century, and is one of the earliest copies of the 10th century original, which has been lost. The task presented to restorers seemed hopeless due to the desperate condition of the manuscript. The book had fallen into decay, its pages reduced to fragments, and those were in utter disarray so that it was impossible to place the individual pieces of pages in their original order.

5.6.18

Diaspora Ministry Postpones Various Programs, Citing Waste of Resources

Armenia’s Diaspora Minister Mkhitar Hayrapetyan announced on June 5 that his ministry will postpone several upcoming programs, among them the “Ari Toun—Come Home” program, citing waste of expenditures by the previous administration headed by Hranush Hakobyan.
Speaking to reporters, Hayrapetyan said that the ministry’s summer school” and the “My Armenia” festival will also be impacted by the decision.
He explained that, while reviewing the programs costs and expenditures ahead of the June 17 start of the “Ari Toun” program, the ministry had noticed excessive spending, as well as a pattern of awarding contracts to the same companies or service providers without issuing requests for proposals to ensure competitiveness.

4.6.18

The Merchant-Prince of East Bengal

 Waqar A. Khan

It was the Dhaka of 1970. Unlike today, it was then a laidback provincial capital city. I was a student at Notre Dame College. History was my forte. On a wintry Sunday, a weekly holiday in those days, I decided to take a leisurely heritage tour of Old Dhaka in the afternoon on a rickshaw. The traffic was sparse. Old Dhaka was easily accessible. I enjoyed looking at the array of century-old buildings that I slowly passed by in Nawabpur and Islampur—a curious medley of hybridised architectural styles. Finally, the rickshaw having skirted around the rabbit warren of Shankharipatti and, thereafter, a maze of circuitous, labyrinthine alleyways arrived at the big wooden gate of the Armenian Apostolic Church of the Holy Resurrection, built in 1781 in Armanitola. The postern gate was slightly ajar. I went in. The kindly, soft spoken elderly Armenian priest with a flowing white beard was ministering to his flock. The church service had ended in the morning, but a few elderly Armenians were still there. The priest spoke to me briefly about the history of the church in English with a heavy accent. There was an ineffable sadness in his rheumy eyes. Perhaps, he was worried about the fast dwindling Armenian worshippers at the church and with it—its ultimate fate! It seemed that he was gazing at a bleak future with grave concern.

3.6.18

«Հայոց մեծե՞րը»

Ա. Բ. (*)
Վերջերս առաջին անգամ Հայաստան այցելած ու հայ մշակոյթի սիրահար օտարերկրացու հետ շրջելիս մի քանի անգամ անյարմար վիճակի մէջ ընկայ՝ կապուած մեր քաղաքն ու մայրուղիները ողողած «Հայոց մեծեր» վահանակների հետ:
Հայ իրականութեանը վերաբերող գրեթէ ամէն ինչով հետաքրքրուող բարեկամս ինձ հարցնում էր, թէ ով է վահանակներին պատկերուած այս կամ այն անձնաւորութիւնը, եւ ես, լինելով քաջատեղեակ մեր մշակոյթի գործիչներին, առաջին անգամ էի կարդում նկարիչ Անուշաւան Գասպարեանի (1914-1986) անունը: Իսկ թէ ինչո՞ւ չկան Յովնաթանեանը, Սուրէնեանցը, Սարեանը, Մինասը, Կալենցը, Քոչարը, Մուրադեանը... այդ հարցի պատասխանը չունեմ: