19.12.18

Լեզուի կոմիտէն ներկայացնում է տարածուած օտար բառերի հայերէն համարժէքները

ԼԵԶՈՒԻ ԿՈՄԻՏԷ

ՅՈՐԴՈՐԱԿ ՀԱՅԵՐԷՆ ԸՆԴՈՒՆԵԼԻ ՀԱՄԱՐԺԷՔՆԵՐ ՈՒՆԵՑՈՂ
ՕՏԱՐ ԲԱՌԵՐԻՑ ԽՈՒՍԱՓԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ

Յայտնի իրողութիւն է, որ լեզուներն առանց փոխառութիւնների չեն լինում: Դրանք եղել են, կը լինեն եւ մերժելի չեն, եթէ անհրաժեշտաբար են փոխառուել: Իրողութիւն է նաեւ, որ ամէն լեզու փորձում է հնարաւորինս զերծ մնալ օտար բառերից՝ ստեղծելով դրանց համարժէքները: Երբ տուեալ լեզւում ստեղծւում է համապատասխան բառը, որը հասարակութիւնն ընդունում է, փոխառութիւնը դառնում է օտարաբանութիւն:
Ի տարբերութիւն փոխառութեան՝ օտարաբանութիւնը մերժելի է, որովհետեւ նախընտրելով օտարաբանութիւնը՝ նսեմացնում ենք մայրենի լեզուն, խանգարում նրա բնականոն ընթացքը:
Հայերէն շատ բառեր, ցաւօք, երբեմն անտեսւում են:
Նկատի ունենալով վերը ասուածը՝

ՅՈՐԴՈՐՈՒՄ ԵՆՔ
ստորեւ բերուած օտար բառերի փոխարէն գործածել հայերէն համարժէքները.



18.12.18

Որոնում եւ թուայնացում

Հայաստանի Ազգային Գրադարանի տնօրէն Տիգրան Զարգարեան «Արմէնփրէս» գործակալութեան տեղեկացուց, որ իր ղեկավարած կառոյցի աշխատակիցները Իսթանպուլի մէջ հայկական գիրքեր կը փնտռեն ու կը թուայնացնեն։ Տիգրան Զարգարեան վերջին օրերուն ուշագրաւ յայտարարութիւններ ըրաւ Ազգային Գրադարանի աշխատակիցներուն կողմէ Իսթանպուլի մէջ տարուած աշխատանքներուն շուրջ։ Ըստ իրեն, անոնք ներկայիս Իսթանպուլի քաղաքապետութեան «Աթաթիւրք» գրադարանէն ներս, Թաքսիմ, հայկական գիրքեր կը փնտռեն, կը գտնեն եւ անոնց թուայնացումները կը կատարեն։ Ըստ Զարգարեանի, այս նիւթին մէջ «Հրանդ Տինք» հիմնարկը մեծ աջակցութիւն կը ցուցաբերէ Ազգային Գրադարանին։

17.12.18

Lebanon's short-lived venture into outer space

Sam Brennan
 
“Back in the 1940s [when I was a child in Jerusalem], schools were often closed due to regional conflicts,” Manoug Manougian, former head of the Lebanese Rocket Society (LRS), told Al-Monitor. “To entertain myself, I read science fiction books.… It was Jules Verne’s ‘From the Earth to the Moon’ that was the genesis of my fascination with space exploration.”
Even in Manougian’s youth, his passion for space travel and the pursuit of knowledge were closely tied to the politics of the time. This relationship would see him create, and then leave, the Lebanese space program in the 1960s. He had been attracted to the program's potential for groundbreaking technological feats, but repelled by the government's increasingly militaristic goals.
Before all that, Manougian had landed a job teaching mathematics and physics at Beirut’s Haigazian College in 1960, a time when the space race between the United States and the Soviet Union was in full swing. It was also a time when some Middle Eastern states, among them Egypt and Israel, were scrambling to develop militarized rocket technology.

16.12.18

Ֆրանսահայ գրականութիւն 1922-1972. Նոյնէն այլը *

ՅԱՐՈՒԹԻՒՆ ՊԷՐՊԷՐԵԱՆ

Սփիւռքահայ գրական կեանքին մէջ իրապէս հազուադէպ է տեսնել այսքան բծախնդրօրէն եւ մանրամասնօրէն պատրաստուած ուսումնասիրութիւն մը, ինչպիսին է Գրիգոր Պըլտեանի ֆրանսահայ գրականութեան կէսդարեայ վաստակին նուիրուած շուրջ 900 էջ հաշուող այս կոթողային աշխատանքը:
Գործը, տուեալ հրատարակութենէն շուրջ քսան տարի առաջ պատրաստուած, ֆրանսերէնով գրուած հեղինակին երկրորդ աւարտաճառն է, որ թարգմանուած է Արփի Թոթոյեանի եւ վերաշարադրուած` Գրիգոր Պըլտեանի կողմէ, ինչպէս գրքի առաջին էջերուն վրայ կը կարդանք:

15.12.18

Արեւմտահայ գրատպութեան ու գրական արեւմտահայերէնի ներկայից

ԱՐԾՈՒԻ ԲԱԽՉԻՆԵԱՆ
«Հայ լեզուն տարիներով կը վերապրէր: Իր գոյութիւնը կը վտանգուէր, իր տունը կը խորտակուէր: Բայց կ՚ապրէր: Հայ լեզուն մոլորական հովուն պէս կը ճամբորդէր լեռներուն միջեւ, գետերուն քով, ծովերուն վրայ: Ան հիմա կ՚ապրի տարբեր վանքերու մէջ, քաղաքի մէջ, գիւղի մէջ, ագարակի մէջ: Բայց ինչի՞ համար: Ըսելու «տո՞ւն», «ճա՞շ», «մա՞յր», «հա՞յր», «խոհանո՞ց»: Թէ՞ ըսելու «բնութիւնՙ մայրը որ ինծի կեանք տուաւ»: Կիրքով ըսելու՝ՙ «ինչո՞ւ հոս եմ»:
Թենի Արլէն, «Հայ լեզուի խնդիրը»

ՍՓՒՒՌՔԱՀԱՅ ԳՐՈՂԻ ՏՊԱԳՐԱՎԱՅՐԸ
Վերջերս Հալեպից Հայաստան տեղափոխուած մի գրողի հետ զրոյցում հարցրի, թէ այսուհետ որտե՞ղ պիտի նախընտրէր հրատարակել իր գրքերըՙ Սփիւռքո՞ւմ, թէ՞ Հայաստանում: Նա մի պահ երկմտելուց յետոյ պատասխանեց. «Հայաստանում... այսօր հոս աւելի շատ ընթերցող ունիմ»:

14.12.18

Armenia’s Revolution Will Not be Monopolized

Maxim Edwards
 
MASIS, Armenia — “Who will we vote for? Nikol Pashinyan, of course!” said Karen Karapetyan and Aghavni Tovmasyan, incredulous. This couple in their thirties arrived at a polling station here last Sunday to vote in snap parliamentary elections. Their candidate won by a landslide: Pashinyan’s Civil Contract party took 70.5 percent of the vote. “Mighty, mighty, mighty people!” wrote Pashinyan on his Facebook page the morning after the results. “I love you all, I’m proud of you, I bow before you.”
Pashinyan was swept to power on a platform of combating corruption, widespread poverty, and unemployment. All those problems are on show in this town of 18,000 in the shadow of Mount Ararat. Locals in Masis work in agriculture or two large tobacco factories; most of the town’s industry was shuttered after the collapse of the Soviet Union.

13.12.18

Crossroad of History

Brian Allen
 
The Metropolitan Museum of Art is less a museum than a university—it’s also a big, messy place, as we know from its many public fumbles. In the last year alone we have seen its notorious move from free entry to a new $25-per-head admission charge hitting tourists; a big deficit despite a $3 billion endowment; and a failed, obscenely expensive $800 million building plan. All of this said, with the British Museum and the Louvre its only possible equals, the Met is widely considered the greatest museum in the world, and its research, publication, and art gathering acumen is peerless. 

10.12.18

Armenia’s Revolution: A Flickering Light in a Darkening Europe

Marc Cooper
 
Next Sunday, on December 9, Armenians are expected to further consolidate their unique and vastly underreported “Velvet Revolution.” On that day, acting Prime Minister Nikol Pashinyan’s “My Step” alliance is expected to win a large governing majority in the country’s parliament.(*)
Though this has been barely reported, if it all, in most of the Western media, for the past seven months, landlocked Armenia, with only 3 million inhabitants, has flickered as a small light of hope and progressive democratic change in a Europe increasingly shadowed by authoritarian and dictatorial forces—especially in most of the former Soviet-bloc states of Eastern Europe.

9.12.18

ExԱյլ: Krikor Beledian on Diasporic Multilingualism

Karen Jallatyan

Two translations in two years. Two translations of Krikor Beledian’s monumental Fifty Years of Armenian Literature in France, 1922-1972, From the Same to the Other (Cinquante ans de littérature arménienne en France, 1922-1972, Du Même à L’Autre, 2001, CNRS) were published in the past two years: the English version translated by Christopher Atamian in 2016; the Armenian version a year later, translated by Arpi Totoyan. Growing out of Beledian’s second dissertation, defended in 1995, this meticulously researched volume analyzes the Armenian Catastrophe and diasporic exile by presenting the literary milieu and the literature of the “Menk” (We) generation whose authors – among them Shahnour, Sarafian, and Vorpouni – started publishing in the 1920s and were active well into the 1970s. Here, I will focus on the essay “The Bilingual Net” («Երկլեզու ցանցը», 5-39) with which Beledian introduces his work’s Armenian translation. True to its title, this text attempts to think diasporic multilingualism from the prism of reading (hence writing) literature. Before delving into the essay, I invite you to take a brief excursion through Beledian’s literary criticism to see what this author might mean by “thinking” (theorizing) and “reading” (writing).

8.12.18

Թումանեանը՝ ուշացած, բայց ո՛չ ուշ...

ՎԱՐԴԱՆ ՄԱՏԹԷՈՍԵԱՆ

«Նոր Յառաջ»-ի 6 Դեկտեմբերի թիւէն ուրախութեամբ իմացանք Հայաստանի Մշակոյթի փոխնախարար Տիգրան Գալստեանի յայտարարութիւնը, թէ Յովհաննէս Թումանեանի արձանը պիտի զետեղուի Հռոմի Villa Borghese-ին մէջ, որ Յաւերժական Քաղաքի երեք ամենամեծ հանրային զբօսայգիներէն մէկն է։
Վիլլա Պորկեզէն, որ կը գտնուի Հռոմի համբաւաւոր Սպանիա հրապարակին մերձակայքը եւ ըստ մեզի կը գերազանցէ Նիւ Եորքի հռչակաւոր Սենթրալ Փարքը, իր անհատնում տեսարժան վայրերուն շարքին կը յատկանշուի գրողներու արձաններով զարդարուած քանի մը ծառուղիներով, ուր կը հանդիպինք, օրինակ, Վիքթոր Հիւկոյի, Կէօթէի, Պայրընի, Փուշկինի, Կոկոլի, Ֆիրտուսիի եւ բազմաթիւ այլ համաշխարհային դէմքերու տպաւորիչ ներկայութեան։
Մեր ուրախութիւնը յատուկ էր, քանի որ անցեալ Սեպտեմբերին առիթը ունեցած էինք քանի մը ժամով զբօսնելու Վիլլա Պորկեզէի գեղատեսիլ այգիին մէջ, հեռու մնալով անոր գեղարուեստական արժանիքներն ու վայրերը սպառելու փորձութենէն իսկ, եւ զարմանքով անդրադարձանք, որ... գրողներու խնճոյքին հայ բանաստեղծները ուշացած հրաւիրեալներ էին։