18.11.17

Արեւմտահայերէնի գործածութեան հեռանկարը Եւրոպայի մէջ եւ անոր պահպանման անհրաժեշտութիւնը (*)

ԿԱՐԱՊԵՏ ՏԱՔԷՍԵԱՆ

Խօսքս ենթակայական է եւ ընդհանրացնելու յաւակնութիւն չունիմ։ Նախ շատ արագ պիտի ներկայացնեմ հայկական աշխարհի ներկայ վիճակը, անշուշտ գիտակից եմ, թէ ո՛չ կատարեալ պատկեր մը պիտի ըլլայ ան։ Եւ յետոյ պիտի անդրադառնամ Սփիւռքի մէջ հայ անհատի ինքնութեան կերտման խնդրին եւ ի վերջոյ, այս ստեղծուած համագրին մէջ՝ պիտի փորձեմ տեղադրել արեւմտահայերէնի անհրաժեշտութեան հարցը։ 

16.11.17

Armenian ceramics artist keeps ancient craft alive in Jerusalem

Ali Dolah
 
In his shop in the middle of the Old City market in Jerusalem, Hagop Antreassian sits among an array of colorful ceramic pottery and tiles, a craft that has been practiced by Armenians for 100 years in Jerusalem.
Antreassian, 73, is Armenian-Palestinian and lives in the Armenian Quarter in the Old City of Jerusalem. For 40 years, he has taken great pride in the craft he learned from his elders while still a child, although he fears that the ceramics and tile making, the mark of the Armenian presence in Jerusalem, may now be disappearing.

15.11.17

«Տրոցկիստ-նացիոնալիստ գրական վիժուածք». 1930-ականների գրական մթնոլորտի շուրջ

ԼԻԼԻԹ ԱՒԱԳԵԱՆ

«Հին» գրողներն ու գրականութիւնը ժամանակավրէպ էին: Գրական գործունէութիւնն այլեւս հասանելի էր բոլորին. «Գրականութիւնն այլեւս մի քանի «ընտրեալների» գործը չէ: Գրողներ ու արվեստագետներ են դառնում երէկուայ հովիւներն ու բատրակները, որոնց համար կեանքն ստեղծել է ինտելեկտուալ աշխատանքի մարդիկ դառնալու բոլոր պայմանները: Զով լեռների ու բամբակի դաշտերի աշխատաւորները պարզ ու անկեղծ բանաստեղծութիւններով, սրտառուչ ու ինքնաբուխ երգերով փառաբանում են մեծ Հոկտեմբերը, փառաբանում են նրա կազմակերպիչներին»: «Հոկտեմբերեան յեղափոխութիւնը եւ նրա անմիջական ծնունդը հանդիսացող Հայաստանի Կարմիր Նոյեմբերին անմիջապէս նախորդող շրջանում հայ բուրժուական եւ մանր բուրժուական գրականութիւնն արդէն սպառել էր իր կենսական բոլոր հիւթերը եւ գնում էր դէպի անկում: Այդ գրականութեան խոշորագոյն ներկայացուցիչները՝ Թումանեանը, Շիրվանզադէն, Իսահակեանը, Նար-Դոսը դադարել էին ակտիւ ստեղծագործական աշխատանքից: Հայ բուրժուական նացիոնալիզմը Րաֆֆուց եւ Գամառ Քաթիպայից յետոյ տուեց գրական անտաղանդ եւ անարիւն էպիգոնների մի գաճաճ սերունդ: (…) Պրոլետարիատի յեղափոխական շարժման հետ կապուած հայ հեղինակները՝ յանձինս Յակոբ Յակոբեանի և Արազու, մնում էին իբրեւ խիզախ բացառութիւններ»:
«Գրական թերթ»»-ի 1935-ի այս խմբագրականը[1] խօսում է արդէն տոտալիտար եւ մի միասնական գրական կազմակերպութեան պարտադրանքի մասին։
Բայց յեղափոխութեան առաջին տարիներին եւ մինչեւ 1920֊ական թուերի վերջը այդպէս չէր։

14.11.17

Բարակ գիծ մը



ՎԱՐԴԱՆ ՄԱՏԹԷՈՍԵԱՆ
 
Անցեալ Հոկտեմբեր 14-ին, Պոլսոյ մէջ առաջին անգամ ըլլալով նշուած էր Հայաստանի երկրորդ անկախութեան տարեդարձը գեղարուեստական յայտագրով մը, որուն մասնակցած էին Երեւանէն յատկապէս հրաւիրուած «Կադանս» (իմա՛՝ ֆր. cadence) նուագախումբը եւ Պոլսոյ «Մարալ» պարախումբը։ Փառաշուք համերգը, որ կազմակերպուած էր Սեւ ծովու Տնտեսական Համագործակցութեան Կազմակերպութեան Հայաստանի մշտական ներկայացուցչութեան կողմէ՝ կարգադիր յանձնախումբի մը անմիջական գործակցութեամբ, հոծ բազմութեան ներկայութիւնը վայելած է։ Ձեռնարկի աւարտին, յուշանուէրներ յանձնուած են բոլոր մասնակից ու աջակից անձնաւորութիւններուն։

10.11.17

Իշխան Չիֆթճեան. «Ղարաբաղի սահմանները պաշտպանող զինուորը եւ հայագիտութեամբ զբաղող գիտնականը էութեամբ չեն տարբերիր իրարմէ. երկուքն ալ սահմաններ կը պաշտպանեն»

13/16 Հոկտեմբեր 2017-ին Թաւրիզի մէջ տեղի ունեցաւ հայագիտական գիտաժողով մը, հովանաւորութեամբ եւ նախագահութեամբ Ատրպատականի Հայոց Թեմի Առաջնորդ Գերշ. Տէր Գրիգոր Սրբ. Եպս. Չիֆթճեանի, կազմակերպութեամբ Թեմական Խորհուրդին: Գիտաժողովին հայագիտութեան կալուածը շօշափող այլազան նիւթերով հանդէս եկան հայ եւ օտար հայագէտներ:
Լրատուական տեղեկութիւններէն անդին, գիտաժողովի առաջադրանքին ու անոր ընթացքին արծարծուող նիւթերուն ընթերցողները իրազեկ դարձնելու համար, Հալէպի «Գանձասար» շաբաթաթերթը հետեւեալ հարցազրոյցը ունեցած է գիտաժողովի մասնակից, Համպուրկի համալսարանի դասախօս եւ գիտաժողովի կազմակերպիչ յանձնախումբի անդամ Իշխան Չիֆթճեանի հետ:

9.11.17

Ցեղասպանութեան յիշողութեան կարեւորութիւնը մեր պահանջատիրութեան ծիրէն ներս

ՄԻՀՐԱՆ ՏԱՊԱՂ
 
ԽՄԲ. «ՆՈՐ ՅԱՌԱՋ»-Ի. Հոկտեմբեր 18-19ին, Պրիւսէլի մէջ, Եւրոպայի Հայ դատի գրասենեակին կողմէ կազմակերպուած Եւրոպահայութեան 4-րդ համագումարին՝ «Ցեղասպանութեան յիշողութեան կարեւորութիւնը մեր պահանջատիրութեան ծիրէն ներս» վերնագիրը կրող զեկոյցով խօսք առաւ բացառիկ անձնաւորութիւն մը՝ Միհրան Տապաղ, որ Պոխումի համալսարանի պատմութեան բաժանմունքին մէջ Ցեղասպանութեան եւ սփիւռքներու հետազօտութեան կեդրոնի ե՛ւ հիմնադիրն է ե՛ւ տնօրէնը։ Իր տեսակին մէջ Սփիւռքի միակ համալսարանական կեդրոնը, որ բնականաբար կարեւոր դերակատարութիւն ունեցած է գերմանական ժխտողական քաղաքական ուղեգիծին շրջումին մէջ, որ ի վերջոյ յանգեցաւ Գերմանիոյ կողմէ Ցեղասպանութեան ճանաչման։
Կը ներկայացնենք փրոֆ. Տապաղի զեկոյցը իր եզակի բովանդակութեան պատճառով։ Ան կ՚արծարծէ սփիւռքահայութեան էութիւնը, այդ բարդ գոյավիճակը՝ շատ պարզ բառերով ու պատկերներով, յիշողութեան արարքէն մեկնած, «կորուստ»-ը ստանձնած, անով վերականգնած ինքնութեան շուրջ։ Անոր կատարած մտածողական արարքը Հայ դատին ու պահանջատիրութեան տուաւ նոր որակ, քաղաքական եւ կուսակցական պայքարէն անդին, նոյնքան եւ թերեւս ալ աւելի պարտաւորեցնող, հաւատքի նոր հանգանակ մը, որուն բուն նպատակն է կորուստի գիտակցութեան զարթնումը, կորուստին՝ թէ՛ անհատական եւ թէ՛ հաւաքական։ Վերականգնել երկիրը, դէպքին անասելիութիւնը յիշողական արարքով, ինքնութենական նոր պատումով։
Զեկոյցը կը յեղաշրջէ Հայաստան-Սփիւռք յարաբերութիւններու միակողմանի ազգայնական ընկալումը։ Սփիւռքը կը մնայ յարատեւ, հակառակ քաղաքական օրակարգին եւ պէտք է պայքարիլ անոր յարատեւութեան համար, որովհետեւ Սփիւռքը ի՛նքն է յուշարձանը Դէպքին։

8.11.17

Todo comenzó por un dolmá...


Sergio Kniasián
 
Nuestra primera nota comenzaba reproduciendo un escrito aparecido hace un tiempo que, con una enumeración muy simple y acertada daba a entender tácitamente que el objetivo de la armenidad es la de mantener la "identidad armenia" en cualquier rincón de la tierra y por cualquier medio posible. Es decir, la armenidad trata de mantener la armeneidad, sí, armeneidad, un término nuevo muy interesante creado por un grupo de estudiantes de sociología de la Universidad del Salvador en el año 2000. Este término explica el componente no físico, ni material de la armenidad, el conjunto de elementos que hacen posible la existencia de la identidad nacional. Vulgarmente lo llamamos cultura, sin embargo el término cultura está tan manoseado que necesita ser redefinido constantemente. Esta cultura, la armeneidad para nuestro caso, consta de la "gran cultura": idioma, religión, arte, etc. y la "pequeña cultura": tradiciones, costumbres, ¡aquí se ubica la gastronomía tradicional!, supersticiones, cosmovisión, pautas de conducta enumeradas en la ley no escrita llamada orénk, etc.

Mezé: igual nombre pero cosas distintas


Sergio Kniasián

En la gastronomía de los países balcánicos, del Asia Menor y de Medio Oriente, se llama mezé a una selección de aperitivos variados que suele ser una entrada. El mezé de los países de Medio Oriente especialmente de Siria y El Líbano ya lo hemos visto en la nota anterior. 
Geográficamente opuestos, las grandes ciudades del oeste de Turquía, teniendo a Estambul, la antigua Constantinopla como centro, sirven un mezé que es casi la síntesis de toda la gastronomía del país. Estambul, capital del imperio turco durante siglos, desarrolló un mezé muy peculiar, entre los más conocidos se tiene: los de berenjena  elaborados de diversas formas, los de  tomates, los que contienen pepinos, las cebollas frescas, el queso blanco feta, los tomates y pimientos rellenos de arroz (dolmá), el pollo circasiano (elaborado con una salsa a base de nueces), los mariscos, fava  que es un puré de  habas,  chiróz  (caballa ahumada), lakerdá  (bonito crudo curado con sal), taramá (pasta a base de huevas de pescado), kalamar  (calamar), aceitunas negras y verdes,  etc. 
Siendo una ciudad cosmopolita, las distintas comunidades étnicas han aportado mucho en la conformación final del mezé de esta zona, por ejemplo casi todos los platos a base de pescado y mariscos son una herencia griega. A su vez, son un aporte de la inmensa comunidad armenia: el topik (albóndiga de pasta de garbanzo rellena), el midiá dolmasi (mejillones rellenos), el bastermá (especie de pastrón), etc. Son de origen judío sefaradí los famosos “boyos”. 

Nadando en hámmus


Sergio Kniasian
 
Hace un tiempo se publicó una nota que comenzaba así: 
"¿Cuál es el objetivo de todas las Instituciones armenias? Sin lugar a dudas, el de preservar y difundir nuestra cultura. Como el idioma, la historia, geografía, ciencias, arte tradición, literatura, etc. Y también, la cocina, que es una forma de mantener la tradición. 
¿Quién no recuerda con cariño los manjares que preparaban nuestras madres y abuelas?........" 
La nota está en lo cierto, pues si bien el aspecto gastronómico no tiene el status del idioma nacional o de la religión milenaria, forma parte de la cultura viviente. Para muchos es una realidad mucho más cotidiana que la Causa Armenia, la historia de Armenia, el arte, la música y las danzas folklóricas, el cúmulo de tradiciones y costumbres. 
Por lo tanto decidimos ver en que estado está la gastronomía armenia en nuestra colectividad. Analizamos la oferta que día a día hacen los restaurantes armenios, los restaurantes de las instituciones armenias, inclusive los restaurantes que dicen ofrecer "la auténtica comida armenia". Para complementar esto recurrimos también a varios artículos periodísticos aparecidos sobre el tema en medios nacionales, así como las páginas dedicadas a la gastronomía tradicional de los periódicos y revistas de la colectividad de los últimos años.

6.11.17

«Արաս»-էն հրատարակութեան տարափ

Երկար տարիներէ ի վեր, Պոլսոյ գրական կեանքին մէջ հաճելի աւանդութեան մը վերածուած է գիրքի փառատօնը, որ իր դրոշմը կը բերէ՝ աշնան մռայլ օրերուն ալեկոծելով հրատարակչական ընդարձակ շուկան։ Այս տարի, հայերէն գիրքերը թրքերէն ընթերցող հասարակութեան մատուցող «Արաս» հրատարակչատունը մեծ եռանդով պատրաստուած է փառատօնին։ Հրատարակութիւններու բաւական հարուստ ցանկ մը կայ մեր դիմաց, որու միջոցաւ «Արաս» պիտի փորձէ ընթերցողին ուշադրութիւնը ապահովել հայերէն գրականութեան ընդարձակ դաշտին։ Անմիջապէս փառատօնի նախօրեակին «Արաս» կը ներկայանայ արեւմտահայերէն գրականութեան դասական կարեւոր հեղինակներէն Զապէլ Եսայեանի հետզհետէ մոռցուած մէկ գործով։ «Սպասման սրահին մէջ» անուն գիրքը նախապէս լոյս տեսած էր թերթօնի ձեւով եւ ապա առանձին հատորի մէջ չէր հրատարակուած։ «Արաս»՝ «Ծաղիկ» շաբաթաթերթի էջերէն քաղելով, անգամ մը եւս կը վերակենդանացնէ այս գործը։ Այսպէսով լոյս աշխարհ եկած կ՚ըլլայ Եսայեանի անտիպ գործերու եռեակի մը առաջին հատորը։