Հոլանտահայերուն իւրայատուկ նուէրը Երեւանին

Երեւանի հիմնադրութեան 2800-ամեակին առթիւ, Օգոստոս 23-ին հայկական գամփռ ցեղատեսակի շան արձանի բացման արարողութիւնը տեղի ունեցաւ մայրաքաղաքի Մոսկովեան եւ Տէրեան փողոցներու խաչմերուկին։

Արձանի բացման ներկայ էին Ամսթերտամի Սուրբ Հոգի եկեղեցի հիմնադրամի վարչութեան նախագահ Տիգրան Մղտեսեան, Մատենադարանի տնօրէն Վահան Տէր-Ղեւոնդեան, Մոնթէ Քարլոյի պալէի թատրոնի մենապարուհի Վիկտորիա Անանեան, Երեւանի քաղաքապետի տեղակալ Արամ Սուքիասեան, Ազգային Անվտանգութեան Ծառայութեան պետ Արթուր Վանեցեան, Երեւանի աւագանիի «Ելք» խմբակցութեան անդամ Անահիտ Բախշեան, արուեստի գործիչներ եւ ուրիշներ:

Արամ Մանուկեանի յուշակոթողը եւ այլ ազգային պարտամուրհակներ

ԿԱՐՕ ԱՐՄԷՆԵԱՆ

 

Նախորդ վարչապետի շտապ հրաժարականէն ետք հարց տուինք, թէ ի՞նչ էր աշխատանքային կարգավիճակը Արամ Մանուկեանի յուշակոթողին. մեզի ըսուեցաւ, որ Ժողովրդային շարժման ցոյցերու ալիքին մէջ աշխատանքները կասած էին եւ արձանի տեղադրումը յետաձգուած՝ Յունիսի երկրորդ կիսուն:

«Հայոց մեծե՞րը»

Ա. Բ. (*)

Վերջերս առաջին անգամ Հայաստան այցելած ու հայ մշակոյթի սիրահար օտարերկրացու հետ շրջելիս մի քանի անգամ անյարմար վիճակի մէջ ընկայ՝ կապուած մեր քաղաքն ու մայրուղիները ողողած «Հայոց մեծեր» վահանակների հետ:
Հայ իրականութեանը վերաբերող գրեթէ ամէն ինչով հետաքրքրուող բարեկամս ինձ հարցնում էր, թէ ով է վահանակներին պատկերուած այս կամ այն անձնաւորութիւնը, եւ ես, լինելով քաջատեղեակ մեր մշակոյթի գործիչներին, առաջին անգամ էի կարդում նկարիչ Անուշաւան Գասպարեանի (1914-1986) անունը: Իսկ թէ ինչո՞ւ չկան Յովնաթանեանը, Սուրէնեանցը, Սարեանը, Մինասը, Կալենցը, Քոչարը, Մուրադեանը... այդ հարցի պատասխանը չունեմ:

Կործանուող մայրաքաղաքների մասին՝ երեք ցաւալի մէջբերումներով

ԱՐԾՈՒԻ ԲԱԽՉԻՆԵԱՆ

 

«Մեր մայրաքաղաքը կործանւում է բոլորի աչքի առաջ, բայց ոչ ոք այդ առթիւ ձայն չի հանում:
Այո, այն, ինչը որ այսօր շինարարական ընկերութիւնները, իշխանութիւնները եւ ողջ մեր սնոբիստական հանրութիւնը միաձայն անուանում է վերածնունդ՝ կործանում է :
Խելայեղ տեմպերով, առանց վերահսկողութեան եւ անմտօրէն կառուցւում են վիթխարի շէնքէր, որոնք փակում են տարածութիւնը, փակում են օդի, արեւի մուտքը, հորիզոնի տեսարաններով հիանալու հնարաւորութիւնը»:

Մօտաւորապէսի հերթական հետեւանքը

ՆԱՅԻՐ ԵԱՆ

 

Մեր մտաւորականներին ու արուեստագէտներին մէկ-մէկ յիշում ենք. յիշում ենք՝ երբ նեղն ենք ընկնում, երբ անճարակութիւնից ուզում ենք նրանց կարծիքները համախմբել ու հակամշակութային այս կամ այն երեւոյթի դէմ ընդվզել: Ի հարկէ, մեր մշակոյթի բախտը որոշողների մի խումբ կայ, բայց, որպէս կանոն, անկողմնակալ, անաչառ, սկզբունքային ու ճաշակաւոր արուեստագէտներն այդ խմբում երբեք չեն ընդգրկւում: Նրանց ենք դիմում, երբ պէտք է լինում բողոքել՝ ընդդէմ պետական կոչումների կամայականութեանը, այս կամ այն արձանի տեղադրմանը, օդանաւակայանի շէնքի քանդման-չքանդմանը, մշակութային արժէքները սուպերմարկետի վերածելուն եւ այլն:

Արջի եօթ երգը

ՄԻՔԱՅԷԼ ՀԱՋԵԱՆ

 

«Արջը եօթ երգ գիտի, եօթն էլ տանձի մասին»: Սա հայկական առածն է ասում, որ մեր իմաստախօս շինական նախնիք ստեղծել են` կենդանական աշխարհին վերագրելով եւ սրամտօրէն իմաստաւորելով սեփական կենցաղից բխող համադրելի իրողութիւնները: Բայց գեղջկական կենցաղից ծնունդ առած իմաստախօսութիւնը երբեմն թւում է, թէ մնում է նոյն գեղջկականը` իր նեղ, սահմանափակ տեղայնութեամբ, շատ յաճախ չելնելով գիւղի կամ ձորակի, եւ կամ առաւելագոյնը` հարեւան ձորակի սահմաններից: Սակայն, անկախ անցնող ժամանակներից, յարափոփոխ կեանքն ապացուցում է, որ բանն այնքան էլ այդպէս չէ: Յայտնի է, որ դարեր ի վեր պահպանուելով ու փոխանցուելով սերնդէ-սերունդ, ժողովրդական առածները, բացի այն, որ բնորոշում են այս կամ այն ազգային հաւաքականութեան իւրայատուկ մտածելակերպը, ունակ են ոչ միայն ընդլայնելու սփռման աշխարհագրական շրջանակները` վերածուելով մի ամբողջ ժողովրդի պատկանող ոչ նիւթական արժէքի, այլ նաեւ` իմաստաւորելու ամենեւին էլ ոչ կենցաղային բնոյթի, ասենք թէ` քաղաքական  իրողութիւններ, որոնք  ընդգրկման եւ իմաստային առումներով գեղջկական  առօրեայից հեռու են, այսպէս ասած,  հազարաւոր մղոններով:

Ի՞նչ շահեցինք Գրապալատի լուծարումից, որը չհասցրեց տօնել իր մէկդարեայ ծնունդը

ՅԱՍՄԻԿ ՍԱՖԱՐԵԱՆ (*)

 

Երեւանի սրտի մէջ կարծես ի վերուստ մի սուրբ եռանկիւնի կար գծագրուած: Եռանկեան երեք անկիւններից իւրաքանչիւրը նշանաւոր էր ու յայտնի այդ տեղում կառուցուած գիտական-մշակութային երեք օջախներով…: Չգիտեմ սա պատահականութիւն էր, թէ նախախնամութիւն…: Մաշտոց պողոտայի ամենաերեւելի հատուածում` երեւակայելի եռանկեան առաջին սուրբ անկիւնում վեր է խոյանում մեր հին ձեռագրերի եւ փաստաթղթերի պահպանման եւ ուսումնասիրման, ձեռագրերի պահպանման աշխարհի ամենահարուստ կենտրոններից մէկը` Մատենադարանը, փոքր-ինչ ներքեւում` Կորիւն-Գ.Քոչար փողոցների հատման սկզբնամասում, Երեւանի հէնց սրտի մէջ Մատենադարանի նորօրեայ շարունակութիւնն հանդիսացող Հայաստանի Հանրապետութեան ազգային մատենագիտութեան, մամուլի մատենագիտական տեղեկատուութեան ու վիճակագրութեան, սոցիոլոգիական հետազօտութիւնների, կենտրոնական քարտագրացուցակաւորման, ինչպէս նաեւ համահայկական տպագիր արտադրանքի ինդեքսաւորման, անձեռնմխելի ազգային արխիւային աւանդատրուող ֆոնդի պահպանման, հայկական համակարգչային տառերի ստեղծման ու պահպանման աշխատանքները գրեթէ մէկ դար իրականացնող Հայաստանի առաջին բիբլիոգրաֆիական մատենադարան-տոմարագրութեան պալատ- Ազգային Գրապալատը: Եռանկեան երրորդ սուր անկիւնը եզրափակւում էր Ազգային Գրադարանի թամանեանական շէնքով:

Ա. Յարութիւնեան. Երբ ունենք Միկոյեանի անուան փողոց, նշանակում է՝ գնահատում ենք մեր պատմութեան մէջ նրա ունեցած բացասական ներդրումը

Հայ բոլշեւիկների կամ կոմունիստների, ռուս գրողների  անուանումներով փողոցները եւ դպրոցները պէտք է վերանուանուեն: Այսպիսի նախաձեռնութեան մասին է պատմել Երեւանի աւագանու «Ելք» խմբակցութեան անդամ, Երեւանի քաղաքապետարանի կրթութեան, մշակոյթի, սոցիալական հարցերի յանձնաժողովի ղեկավար Արայիկ Յարութիւնեանն «Ազատութիւն» ռադիօկայանի եթերում:
«Այս պահին այդպիսի նախաձեռնութիւն` փաստաթղթային տարբերակով, չկայ, բայց պէտք է սկսել քննարկումները կոնկրէտ գործիչների, կոնկրէտ անուանումների հետ կապուած»,- ասել է Արայիկ Յարութիւնեանը:
Ըստ նրա` այս խնդիրը վաղուց է բարձրացւում: 90-ականներին, երբ Հայաստանն անկախութիւն ձեռք բերեց, այդ պահից ի վեր խորհրդային ժամանակուայ ժառանգութիւնից մնացած անուանումներով շատ փողոցներ անուանափոխուեցին:

Դ. Խաժակեան. Երեւանում բոլշեւիկների անուններով դպրոցները, փողոցները պէտք է անուանափոխուեն

Երեւանի այն դպրոցները եւ փողոցները, որոնք անուանակոչուած են հայ բոլշեւիկների, ռուս գրողների կամ կոմունիստ գործիչների անուններով, պէտք է վերանայուեն: Tert.am-ի հետ զրոյցում նման կարծիք յայտնեց Երեւանի աւագանու «Ելք» դաշինքի խմբակցութեան ղեկավար Դաւիթ Խաժակեանը: «Կարծում եմ՝ սա պէտք է լինի մի մեծ փոփոխութիւնների մէջ ներառուած փաթեթ, որն իր հետ բերելու է ոչ թէ զուտ անուան փոփոխութիւն, այլ բերելու է պատմութեան վերարժեւորում»,- նշեց նա:

Բաց նամակ Կրթութեան եւ Գիտութեան նախարար Լեւոն Մկրտչեանին

Յարգելի պարոն նախարար,

Երեւան քաղաքը հեղեղուած է ԲՈՒՀ-ական գրաւորների վաճառքով զբաղուող referat.am եւ նմանօրինակ այլ կայքերի գովազդային վահանակներով եւ յայտարարութիւններով:
Մեր այն հարցմանը, թէ ՀՀ Կրթութեան եւ Գիտութեան նախարարութիւնը ունի՞ որեւէ դիրքորոշում այդ գովազդների վերաբերեալ, նախարարութեան թէժ գիծը տուել է բացասական պատասխան՝ նկատի ունենալով, որ գովազդը չի խախտում ՀՀ օրէնքը:

Աշոտ Բլէեան. «Այս կրթահամալիրը այն նո՛ր միջավայրն է, որ բաց է եւ ազատ, առանց սահմանների, առանց որեւէ խտրութեան» (*)

ԺԻՐԱՅՐ ՉՈԼԱՔԵԱՆ

 

ԽՄԲ. «Նոր Յառաջ»ի.- Կրթական համակարգը որեւէ երկրի զարգացման գլխաւոր ազդակն է։ Հայութեան քրիստոնէութեան դարձի օրերէն՝ կրթութիւնը, ուսումը կարեւոր դեր կատարած են անոր ինքնութեան կերտումին մէջ։ Նախքան հանրակրթական դպրոցներու ընդհանրացումը, Եկեղեցին եւ եկեղեցականները կրթական կարեւոր դերակատարութիւն ունեցած են։ Կաթոլիկ եւ աւետարանական առաքելութիւններու ներթափանցումը հայութեան մէջ՝ եղած է կրթական հսկայ ներդրումներու շնորհիւ։ Հանրակրթական հաստատութիւնները նոր երեւոյթ են, Ֆրանսական Յեղափոխութեան հետեւանքներէն։ Աշոտ Բլէեան հանրակրթութեան բաց, ազատ համակարգի հաւատացեալ մըն է, թէեւ իր տնօրինած դպրոցին անունը կը կրէ Մխիթարեան ուխտի հիմնադիր աբբահօր անունը։ Ունի համոզում, տեսիլք եւ հանրակրթութեան կարեւորութեան փարած հիմնաւոր հայեացքներ։ Եղած է Հայաստանի Կրթութեան նախարար, Քոչարեանի օրօք բանտարկուած է։ Ազատ արձակուելէ ետք, քաղաքական կեանքէն քաշուելով նուիրուած է կրթական աշխատանքին։
Մխիթար Սեբաստացի կրթահամալիրը եզակի, առինքնող հանրակրթական օճախ մըն է, որուն կեդրոնական դերակատարը եղած է Բլէեան։ Յորդառատ աղբիւրի նման կրթութեան վերաբերեալ նորարարութիւնները, գաղափարները ինքնաբուխ, անբռնազբօսիկ, կը ժայթքին անոր ինքնութեան ակունքներէն եւ ազատ, ինքնավար կերպով կը տարածուին, համակելով, գրաւելով շրջապատը, միջավայրը։ Այո, կրթական հայեացքները Բլէեանի մօտ բնազդային են։

Երեւանի Բարբարոսների անուան փողոցները

ԾՈՎԻՆԱՐ ԼՈՔՄԱԿԷՕԶԵԱՆ

 

Առաջին անգամը չէ, որ խօսք եմ բարձրացնում ճաշակի մասին։ Ռուսերէնում ասում են

1. Ճա­շակին եւ գոյ­նին ըն­կեր չկայ (հա­յերէ­նում ասում ենք «ճա­շակին ըն­կեր չկայ»),

2. Ճա­շակի մա­սին չեն վի­­ճում,

3. Ամէնքն ու­­նին իրենց ճա­­շակը՝ մէ­­կը սեխ է սի­­րում, իսկ միւ­­սը՝ ձմե­­­րուկ։

Վերջին 10 տարիներին Երեւանում տեղադրուած արձանները

ԴԻԱՆԱ ՂԱԶԱՐԵԱՆ

Վերջին 10 տարիներին Երեւանում տեղադրուել է 29 արձան:

Երեւանի քաղաքապետարանի` «Հետք»-ին փոխանցած յուշարձանների ցանկը ներառում է 2005 թ. մինչև 2016-ի առաջին եռամսեակը տեղադրուած արձանների անունները: Ըստ այդ ցուցակի` 2005 եւ 2006 թուականներին մայրաքաղաքում յուշարձան չի տեղադրուել։

Երեւան եւ … Պէյրութ

ԱՐԱ ՍԱՆՃԵԱՆ

 

Յուլիս 17-էն սկսեալ` երեւանեան վերջին անցուդարձի ֆոնին վրայ, մեր հայրենաբնակ կարգ մը ազգակիցներէն քանիցս լսեցինք թէ «Պէյրութ մի՛ սարքէք մեր երկիրը»։ Երկուշաբթի օր [1 Օգոստոս 2016], Պէյրութի կողքին յայտնուեցաւ նաեւ Հալէպը` իբրեւ մէկը այն երկու օրինակներէն, որոնցմէ պէտք է խուսափին Հայաստանի քաղաքացիները։

Պէյրութն ու Հալէպը, երկու քաղաքներ, ուր մեր նախնիներէն շատերը կրցան ցեղասպանութենէն ճողոպրիլ, այնտեղ հանգրուանիլ ու իրենց համար նոր կեանք ստեղծել, վերոնշեալ պարագաներուն բնականաբար կը ներկայացուին իբրեւ բացասական օրինակներ։

Հալէպի պատիւը պաշտպանելու պարտականութիւնը կը թողում Սուրիոյ այդ վաճառաշահ քաղաքին մէջ ծնած, մեծցած ու նոյնիսկ այս դժնդակ օրերուն այդ քաղաքին կառչած ազգակիցներուս։

Արթուր Սաքունց. «Սերժ Սարգսեանը դեռեւս խնդիր ունի Հայաստանի Հանրապետութեան քաղաքացիների հետ»

ՀՌԻՓՍԻՄԷ ՋԵԲԵՋԵԱՆ

«“Սասնայ ծռեր” խմբի անդամները միանշանակ բացատրեցին յանձնուելը՝ խուսափել արիւնահեղութիւնից, որը կարող է անխուսափելի լինէր, եթէ շարունակէին մնալ: Իշխանութիւնները պատրաստւում էին գրոհի՝ յատկապէս ԱԱԾ-ի [Ազգային Անվտանգութեան Ծառայութեան] տարածած ամսի 30-ի յայտարարութիւնից հետո: “Սասնայ ծռեր” խումբը միանշանակ մնաց այն տրամաբանութեան մէջ, որ չի ուզում արյունահեղութիւն իրականացնել, ուղղակի սա քայլ էր, որը ելնում է նրանից, որ ցաւօք, ՀՀ-ում կուտակուած խնդիրների լուծման, փոփոխութիւնների համար այլ միջոցներն ու մեթոդներն արդիւնաւէտ չեն, չեն գործում: Անցած 14 օրերի ընթացքում իշխանութեան վարքագիծը միանշանակ դա հիմնաւորեց, որովհետեւ բացի ուժային գործիքներից այլ գործիքներ չտեսանք իշխանութեան կողմից»,- Հելսինկեան քաղաքացիական ասամբլէայի Վանաձորի գրասենեակի ղեկավար Արթուր Սաքունցը մեզ հետ զրոյցում այսպէս գնահատեց ՊՊԾ [պարեկա-պահակային ծառայութեան] գունդը գրաւած զինուած խմբի յանձնուելը:

Լռութիւնը բազմիմա՞ստ է, թէ՞ անիմաստ

ՅԱԿՈԲ ԱՒԵՏԻՔԵԱՆ

Հանրապետութեան նախագահը լռում է, նրա պահանջով կամ թելադրութեամբ լռում են միւսները՝ ԱԺ նախագահ, նախարարներ, անգամ ոստիկանապետը, որի սպան զոհուել է, ենթականերից ոմանք՝ վիրաւորուել: Լռում է գլխավոր դատախազը, որի յոխորտացող ինքնավստահութիւնը այժմ փուչիկի տպաւորութիւն է թողնում: Լռում է Ազգային Անվտանգութեան Ծառայութեան պետը, երբ ներքին անվտանգութիւնն է վտանգուած: Լռում են Հանրապետական Կուսակցութեան անդամները, նոյնիսկ նրանցից ամենապերճախօսներն ու շատախօսները: Լռում է Հ. Յ. Դաշնակցութիւնը, բացառութեամբ նրա մի քանի ներկայացուցիչների. երեւի արդէն զղջացել են կոալիցիա մտնելու համար:

Երրորդ ուղին

Ժ. Չ.

Հիմնադիր Խորհրդարանի անդամներէն ու համակիրներէն կազմուած «Սասնայ ծռեր» խմբակին կողմէ Կիրակի [17 Յուլիս 2016] առաւօտեան Երեւանի պարեկապահակային ոստիկանական կեդրոնին վրայ յարձակումը երեւան բերաւ Հայասատանի Հանրապետութեան գլխաւոր ճեղքը։ Նախ եւ առաջ, զինեալ յարձակումը, որ բարձրաստիճան ոստիկանի մը մահուան պատճառ դարձաւ, քաղաքականապէս տհաս ու դատապարտելի գործողութիւն է։ Իր նպատակին բոլորովին չծառայող։ Ոստիկանատան վրայ յարձակելով չէ, որ պետական յեղաշրջում կ՚իրագործուի։ Ոչ ալ քաղաքական բանտարկեալ Ժիրայր Սեֆիլեանի ազատ արձակումը կ՚ապահովուի։ Ընդհակառակն, այս գործողութիւնը իշխող կառավարութեան տրուած նուէր մըն է արդարացնելու համար Սեֆիլեանի կանխարգելիչ բանտարկութիւնը՝ երկրին մէջ զինեալ յեղաշրջում ծրագրելու ամբաստանութեամբ։

Ինչո՞ւ սխալ է (էր) Երեւանի մէջ եղածը

ԱՆԴՐԱՆԻԿ  ՏԱԳԷՍԵԱՆ

Քանի մը լուսաբանական նախատուեալներէ ետք միայն կը փափաքիմ տեսակէտս առանց ծամծմելու ըսել:

• Երեւանի մէջ պատահած դէպքին մասին բարեկամներէ լսեցի: Չհետեւեցայ լուրերուն: Բացարձակ արդար ըլլալու համար ըսեմ որ բարեկամներս ըսին թէ «Էրեբունիի ճամբան փակ է» եւ թէ Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահին դէմ (կամ իր ընթացքին դէմ) զինական քայլ մը առնուած է:
• Համաշխարհային լրատուութիւնը առաջնային տեղ տուած է պատահածին:
• Կը գրեմ այս մտածումներս՝ առանց գիտնալու պատահածին մանրամասնութիւնները:
• Ինծի համար, հայկական ծիրին մէջ, Հայաստանի Հանրապետութեան պետական շահը գերիվեր է որեւէ այլ բանէ: Այլ խօսքով՝ ազգայնօրէն զիս շահագրգռողը հայկական գերագոյն շահն է:

Պեղումներու ընթացքին յայտնաբերուած է Երեւանի ամենահին փողոցը

Է­րե­բու­նիի մէջ հայ-ֆրան­սա­կան ար­շա­ւա­խում­բին ութ տա­րուան պե­ղում­նե­րը տուած են հե­տաքրք­րա­կան ար­դիւնք­ներ: Ծրա­գի­րը մօ­տե­ցած է իր ա­ւար­տին, սա­կայն յոյս կայ, որ անի­կա շա­րու­նա­կուի, լրագ­րող­նե­րու հետ հան­դիպ­ման ժա­մա­նակ ը­սած է  «Է­րե­բու­նի» պատ­մահ­նա­գի­տա­կան ար­գե­լոց-թան­գա­րա­նի տնօ­րէն Գա­գիկ Գիւր­ջեան:

Ան տե­ղե­կա­ցու­ցած է, որ հայ-ֆրան­սա­կան ար­շա­ւա­խում­բը իր աշ­խա­տանք­նե­րուն սկսած է Է­րե­բու­նիի մէջ 2008-ին, իսկ ծրա­գի­րը գան­ձատ­րուած է Ֆրան­սա­յի Ար­տա­քին գոր­ծոց նախա­րա­րու­թեան կող­մէ:

Մի քանի արձանների ու նրանց ճակատագրերի մասին

 ՄԵԼԱՆԻԱ ԲԱԴԱԼԵԱՆ

Արձանների ու արձանագործութեան մասին այս օրերին շատ խօսուեց, մասնաւորապէս մայրաքաղաքում վերջերս տեղադրուած երկու խոշոր արձանների առիթով մտքեր եկան, անցան:

Արձանները քաղաքային մշակոյթի կարեւոր եւ տպաւորութիւն թողնող մասն են անշուշտ, թէ՛ որպէս արուեստի գործեր՝ գեղագիտական նշանակութեամբ, թէ՛ որպէս պատմութիւն: Կերպարաստեղծման ու մատուցման կուլտուրան արուեստագէտի տաղանդի, շնորհքի արգասիքն է: Բայց ինչո՞ւ նոր ժամանակների արձանները հիմնականում դժգոհութիւն են առաջացնում: Պատուիրատո՞ւն է անիրազեկ, ճաշակազուրկ, թէ՞ հեղինակները երեւակայութեան պակաս ունեն կամ էլ ժամանակակից քանդակագործութեան պահանջներին հաղորդ չեն ու շարունակում են հնի գաղափարական իներցիայի սահմանափակ մօտեցումներով գործել: