Պաւէլ Չօբանեանն իր գրչով պայքարում էր Հայաստանի պատմութեան նենգափոխումների դէմ

ԼՈՒՍԻՆԷ ՄԽԻԹԱՐԵԱՆ

Գիտութիւնների Ազգային Ակադեմիայի նիստերի դահլիճում Մարտի 15ին մեկնարկեց ճանաչուած հայագէտ-կովկասագէտ Պաւել Չօբանեանի (1948-2017) ծննդեան 75ամեակին նուիրուած երկօրեայ միջազգային գիտաժողովը: Այն կազմակերպուել է ՀՀ ԳԱԱ արեւելագիտութեան եւ պատմութեան ինստիտուտների, ինչպէս նաեւ ԵՊՀ պատմութեան ֆակուլտէտի կողմից:

Նիկոլ Փաշինեան. «Օրէնքը հաւասարազօր եւ նոյն կերպ պիտի գործի»

Երեքշաբթի, 8 Մայիսին, վարչապետի թեկնածու Նիկոլ Փաշինեան ելոյթ մը կատարեց Ազգային Ժողովի յատուկ նիստին ընթացքին, ներկայացնելով իր պատկերացումներն ու ծրագիրները, զոր կու տանք ամբողջութեամբ, ըստ «Արմէնպրէս»ի հրապարակած բնագրին.

Երեւանի Հանրապետութեան հրապարակում հաւաքուած թանկագի՛ն բարեկամներ, Հայաստանում, Արցախում եւ Սփիւռքում համացանցով եւ հեռուստացոյցով մեզ հետեւող սիրելի՛ հայրենակիցներ, յարգելի՛ լրագրողներ, Ազգային ժողովի յարգելի՛ նախագահութիւն, յարգելի՛ պատգամաւորներ:

Այսօր հայոց արժանապատուութեան միջնաբերդի՝ Շուշիի ազատագրման 26րդ տարեդարձն է, եւ ես նախ եւ առաջ ուզում եմ բոլորիս շնորհաւորել այդ դարակազմիկ եւ շրջադարձային յաղթանակի առիթով. մեծ խորհրդանիշ կայ նրանում, որ Հայաստանում տեղի ունեցած ոչ բռնի, թաւշեայ, ժողովրդական յեղափոխութեան դէ իւրէ յաղթանակը պէտք է արձանագրուի հէնց այսօր՝ Շուշիի ազատագրման տարեդարձի օրը:

Ի՞նչ է տեղի ունեցել ապրիլեան քառօրեայ պատերազմի ժամանակ. նոր մանրամասներ ու փաստեր

Արցախի Հանրապետութեան պաշտպանութեան բանակի մամուլի խօսնակ Սենոր Հասրաթեանը արձագանգած է Ատրպէյճանի Պաշտպանութեան նախարար Զաքիր Հասանովի հարցազրոյցին եւ նոր մանրամասներ ներկայացուցած՝ ապրիլեան պատերազմի մասին, իր Դիմագիրքի էջին մէջ.

«Երէկ [Հինգշաբթի, 13 Յուլիս] Ադրբեջանի Պաշտպանութեան նախարար Զ. Հասանովը ռուսական "ՌԻԱ Նովոստի" լրատուական գործակալութեանը տուած հարցազրոյցում, բացի այլ հարցերից, անդրադարձել է նաեւ 2016թ. չորսօրեայ առճակատմանը եւ, հարեւան կոչուող երկրի ագիտպրոպին յարիր "ճարպկութեամբ", փորձել կատարուածը միջազգային հանրութեանը ներկայացնել այնպէս, ինչպէս ընդունուած է իրենց մօտ, այսինքն՝ ամէն ինչ մատուցել գլխիվայր:

Նամակ երկրէն. Ո՞րն է մեր առաջնահերթութիւնը

ՐԱՖՖԻ ՏՈՒՏԱԳԼԵԱՆ

 
Մօտաւորապէս երկու տարի առաջ, երբ ամբողջ ազգով Ցեղասպանութեան 100-ամեակը նշելու կը պատրաստուէինք, Դիմատետրի էջիս վրայ կատարեցի անգլերէն հետեւեալ արձանագրութիւնը.

Արամ Պաչեան. «Փոփոխութիւնը կեանքի մեծ նշան է, ինչ-որ լուսաւոր կռիւ մահուան փիլիսոփայութեան դէմ»

ՄԱՐԻՆԷ ՄԱՐՏԻՐՈՍԵԱՆ

- Արամ, վաղը նշելու ենք անկախութեան 25-ամեակը (հարցազրոյցն արուել է 20 Սեպտեմբերին): Այս տարիներին ի՞նչ ձեռքբերումներ ունեցանք, ի՞նչ կորցրեցինք:
- Ընդհանրապէս մարդկային քաղաքակրթութեան համար ձեռք ենք բերել արժէքային ամենաթանկ հասկացութիւններից մէկը` անկախութիւն, ազատութիւն: Եւ լայն իմաստով` քաղաքակրթութիւնն, իմ կարծիքով, սկսւում է հէնց այդ տարածքից: Չգիտեմ, մասնագէտ չեմ, չեմ կարող ասել, թէ մեծ հաշուով ձեռքբերումներն ու մեր կորուստները որքանով էին համահունչ մեր ժողովրդի էութեանը: Գուցէ վիճակագիրները, սոցիոլոգները, տնտեսագէտներն աւելի յստակ կարող են խօսել այդ ամէնի մասին:

«Ուզում էք անկախ ապրէք, գնացէք՝ անկախ ապրէք, մեզանից ո՛չ փող, ո՛չ արիւն մի՛ ուզէք»

«Առաջին լրատուական»ի (www.1in.am) թղթակիցը հարցազրոյց մը ունեցած է քաղաքագէտ Արա Պապեանի հետ, Արցախի անկախութեան հռչակման 25-ամեակին առիթով՝ Ղարաբաղեան խնդրի եւ միջազգային ճանաչման հեռանկարներուն շուրջ։

Ք.Ա. 8-7րդ դարերում Արցախը եղել է Վանի միացեալ թագաւորութեան կազմում

ԼԻԼԻԹ ՄՈՒՐԱԴԵԱՆ

 

Հայերս ունեցել ենք փոխարքայի 4 նստավայր, որոնցից մէկը Արցախում: Թէյշեբայինիում, ինչպէս ժողովուրդն է ասում՝ Կարմիր Բլուրում կատարուած պեղումների արդիւնքում հնագէտները յայտնաբերել են փոխարքայի բրոնզից կերտուած ցլագլուխ կեռ մական եւ հերքում պատմական որոշ իրողութիւններ:

Ընտանեկան յուշեր Պաքուի հայերուն պատմութենէն

ԻԿՈՐ ՏՈՐՖՄԱՆ-ԼԱԶԱՐԵՒ

Ծ. Խ.- Հայագէտ Իկոր Տորֆման-Լազարեւի կողմէ գրուած այս «ընտանեկան յուշեր»ը, իրենց սեղմ նկարագրով, ընթերցողին կը վերադարձնեն Պաքուի երբեմնի հայաշխարհի բոյրն ու զգացողութիւնը, որոնք յատկապէս քիչ ծանօթ են՝ արեւմտահայ աշխարհին ու իր շառաւիղներուն։ Սոյն արտատպումը կը կատարուի ՀԱՅԵՐԷՆ blog-ի վարչութեան թոյլտուութեամբ։

 

Հայոց աշխարհը ինծի համար Կասպից ծովեզերքէն՝ Պաքուէն սկսաւ, իր ներքին բակերէն, լայնատարած պատշգամներէն, գոյնզգոյն կերակուրներով ծածկուած երկար սեղաններէն, ղարաբաղեան բարբառին հնչիւններէն, հայկական պարերու մէջ փռուած ձեռքերու ուրուագիծերէն, «Քամիներու քաղաքին» չինարներու անդադար սօսաւիւնէն: Եթէ պոլսահայերը վարժ են Հայաստանը իբրեւ արեւելեան հեռաւոր երկիր մը երեւակայել, ապա մեզի համար նոյնիսկ Ղարաբաղը արեւմտեան աշխարհ մըն էր: Մոսկուա ծնած, բնականաբար, չէի կրնար հայութեան մասին յստակ գաղափար մը ունենալ, բայց երբ մանկութեանս Պաքու կ’երթայի, մեծ մօրս ու մեծ հօրս հետ ժամանակ վայելելու համար, ուրիշ տիեզերք մը կը բացայայտէի՝ բաղձալի ու խորհրդաւոր: Կը յիշեմ, ինչպէս մեծ մայրիկիս հետ զբօսնելու կամ գնումներ ընելու ատեն, ան, երբեմն, անծանօթի մը հետ պատահական զրոյցի բռնուելով, հետը քանի մը ռուսերէն նախադասութիւն փոխանակելէ ետք յանկարծ հայերէնին կ’անցնէր: Քովը կանգնած ու գլուխս ի վեր թեքած, մանկական կարճ հասակէս խօսակից մարդուն կզակը միայն կը տեսնէի ու մարդը աչքերովս կ’ուտէի, փորձելով հասկնալ, թէ ինչպէ՞ս մեծ մայրիկս կրցած էր կռահել, թէ դիմացինը հայ էր: Իսկ եթէ հարցնէի իրեն՝ կը ժպտէր միայն ի պատասխան…։ Մարմնովս իսկ կը զգայի, որ ես այս անհետացող աշխարհին հետ անզննելի թելերով կապուած էի:

Հարցազրոյց Երեւանի «Մաշտոց» Մատենադարանի տնօրէն Հրաչեայ Թամրազեանի հետ

«Նոր Յառաջ» - Քա­նի՞ տա­րի է որ Մա­տենա­դարա­նի տնօ­րէնի պաշ­տօ­նը կը վա­րէք եւ ընդհանրապէս ի՞նչ բա­րեմաս­նութիւններ պէտք է ու­նե­նալ այդ պատասխանատուութիւնը ստանձնե­լու համար։
Հրաչեայ Թամ­րա­զեան - 2007էն ի վեր կը վա­րեմ Երե­ւանի Մա­տենա­դարա­նի տնօ­րէնի պաշ­տօ­նը։ Այս պա­տաս­խա­նատու գոր­ծին հա­մար նախ պէտք է եր­կար տա­րիներ հոն աշխա­տելու փոր­ձա­ռու­թիւնը ու­նե­նալ եւ բնա­կանա­բար քա­ջածա­նօթ ըլ­լալ ձե­ռագ­րա­կան աշ­խարհին, միջ­նա­դարա­գէտ ըլ­լալն ալ պայ­ման է, ինչպէս նաեւ կազ­մա­կերպչա­կան յատկու­թիւննե­րը անհրա­ժեշտ են, նկա­տի ու­նե­նալով որ Մա­տենա­դա­րա­նը շատ ինքնատիպ հիմ­նարկ մըն է։ Պէտք է կա­րենալ երի­տասարդնե­րու հետ աշ­խա­տիլ՝ նոր սերունդներ ներգրա­ւելու առու­մով։ Այս հիմ­նարկին մէջ աշ­խա­տողը այ­լեւս չի կրնար անկէ դուրս իր կեան­քը պատ­կե­րաց­նել։

Վերագաղութացման դէմ պայքար

ԺԻՐԱՅՐ ՉՈԼԱՔԵԱՆ 

Մարտ 1ին Փարիզի «Անա­քօ» տա­փանա­ւուն վրայ տե­ղի ու­նե­ցաւ դա­սախօ­սու­թիւն-վիճար­կում մը, «Հայկական վե­րած­նունդ» շարժման տեղական մասնաճիւղին կազմակերպութեամբ։ Այս առի­թով հրա­ւիրուած էր Հիմ­նա­դիր Խորհրդա­րանի ղե­կավար ան­դամ Գա­րեգին Չու­գասզեան, որ մեկ­նա­բանեց շար­ժումին հե­տապնդած նպա­տակ­նե­րը։ Օրուան նիւթն էր՝ «100ամեակի սե­մին Հա­յաս­տա­նի ներ­քին ու ար­տա­քին քա­ղաքա­կան մար­տահրա­ւէր­նե­րը եւ հա­մակար­գա­յին փո­փոխու­թեան անհրա­ժեշ­տութիւ­նը»։
Ստո­րեւ՝ դա­սախօ­սին հետ «Նոր Յառաջ»ի ու­նե­ցած հար­ցազրոյ­ցը։

Ճշմարտութիւն՝ ընդդէմ յօրինուած պատմութեան

ՌՈՊԵՐԹ ԱՌԱՔԵԼԵԱՆ

 

Քարտիսագէտ Ռուբէն Գալիչեան ծնած է Թաւրիզ, Մեծ Եղեռնին՝ Վանէն տարագիր գաղթականներու ընտանիքին մէջ: Աւարտելով անգլիական Պիրմինկհամ քաղաքի «Աստոն» համալսարանը, ան սկսած է հետազօտել աշխարհի գրադարաններուն մէջ եղած քարտիսագրական հարուստ ժառանգութիւնը, ուր Հայաստանը յիշուած է Ք.Ա. 6րդ դարէն մինչեւ մեր օրերը:

Անուանի քարտիսագէտը հրատարակած է. «Հայաստանի պատմական քաղաքները», «Հայաստանը համաշխարհային քարտեսագրութեան մէջ», «Կովկասէն հարաւ երկիրները միջնադարեան քարտեսներուն մէջ, Հայաստան, Վրաստան, Ազրպէյճան», «Պատմութեան յօրինում» հատորները` հայերէն, ռուսերէն, անգլերէն եւ պարսկերէն լեզուներով: Հայաստանի Հանրապետութեան Գիտութիւններու Ազգային Ակադեմիան Ռուբէն Գալիչեանին շնորհած է պատուաւոր դոկտորի  աստիճան։

Հայ տեղեկատուութեան ժամանակակից խնդիրները*

ԱՐՏԱՇԷՍ ՇԱՀՊԱԶԵԱՆ

Նորութիւն յայտնած չեմ լինի, եթէ ասեմ, որ մամուլը իրականութեան արտացոլանքն է`  իր ուրոյն արտայայտչամիջոցներով: Այս իմաստով Հայաստանի անկախացումից ի վեր,  մօտաւորապէս 25 տարիներ մեր տեղեկատուական դաշտը արտայայտել է հայ իրականութեան այն բոլոր ելեւէջներն ու հակասութիւնները, որ բնորոշ են եղել  մեր ընդհանուր կեանքին:

Մեր այս լսարանը նկատի ունենալով` կ՛ուզեմ ընդհանուր եւ սեղմ կերպով անդրադառնալ Հայրենիք-Սփիւռք բեմի վրայ համապատասխան զարգացումներին, առնչութիւններին ու փոխյարաբերութիւններին` առկայ խնդիրներին եւ անհրաժեշտ անելիքների հարցին:

Ղարաբաղցի «տատիկն ու պապիկ»ը «երիտասարդացած» են

ԼՈՒՍԻՆԷ ՄՈՒՍԱՅԷԼԵԱՆ

Լեռնային Ղարաբաղի խորհրդանիշը իր տեղադրումէն 46 տարի ետք պաշտօնապէս բացուեցաւ: «Մենք ենք, մեր լեռները» կոչուող յուշարձանը, որ փաղաքշօրէն կ՚անուանուի նաեւ «Տատիկ-պապիկ», կառուցուած է խորհրդային տարիներուն։ Քանդակագործը Սարգիս Բաղդասարեանն է։

Մենք ենք մեր լեռները

ՅԱՐՈՒԹ ՄԱՐՏԻՐՈՍԵԱՆ

Արդի ժամանակներուն  տեսական միջոցներու բազմացումով, քաղաքներ կամ երկիրներ աւելի հեշտ կը ճանչցուին իրենց իւրահատուկ  խորհրդանիշներով: Այսպէս, օրինակի համար ճարտարագէտ Կիւստաւ Էիֆէլ իր աշտարակով պաշտօնապէս կնքած է ոչ միայն Փարիզը կամ Ֆրանսան, աւելին՝ հեղինակին ստեղծագործութիւնը եզակիօրէն անմահացած է իր իսկ ազգանունով:

Գրականութիւնը համացանցում

ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄ ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄԵԱՆ

 

Այսօր համացանցում կարելի է գտնել տասնեակ հայալեզու գրական կայքեր եւ բլոգներ: Դրանց գերակշիռ մասը անհատական բլոգներ են, որտեղ հեղինակները իրենց գրառումներն են անում կամ իրենց բլոգում ժողովում են իրենց հաւանած գրականութիւնը:

Մռաւի լեռներից մինչեւ Արաքս

ԹԱԹՈՒԼ ՅԱԿՈԲԵԱՆ

Օգոստոսի 31-ից Սեպտեմբերի 4-ը տողերիս հեղինակը անցկացրեց լիբանանահայ գործարարների պատուիրակութեան հետ, որը հինգ օրերի ընթացքում երբեմն դժուարանցանելի ճանապարհներով կտրեց հարիւրաւոր կիլոմետրեր, ունեցաւ բազմաթիւ հանդիպումներ Քաշաթաղի եւ Շահումեանի շրջանների շարքային քաղաքացիների` վերաբնակիչների հետ: Շուրջ հինգ տասնեակ հոգանոց պատուիրակութիւնը Ստեփանակերում հանդիպումներ ունեցաւ Արցախի նախագահի եւ վարչապետի հետ: Երեք տարի առաջ լիբանանահայ գործարարների աւելի փոքր խմբի հետ անցել էի գրեթէ նոյն երթուղով: Բացի այդ, որպէս լրագրող իմ յաճախակի այցելութիւնները Մռաւի լեռներից մինչեւ Արաքս, ինձ հնարաւորութիւն են տալիս համեմատել. ինչպիսի՞ն էին կեանքը եւ պայմանները, ինչպիսի՞ն էին մարդիկ եւ յոյսերը 1990-ական թուականներին, տասը տարի առաջ, 2005-ին, 2009-ին, այսօր: Որքան շատ եմ այցելում այդ տարածքներ, աւելի մօտիկից ծանօթանում պայմաններին ու մարդկանց, այնքան աւելի լաւ եմ համոզւում, թէ որքան բազմաշերտ, բարդ, զգայուն, երկարաժամկէտ եւ դժուար գործընթաց է վերաբնակեցումը: Սերունդներ են պահանջուելու, միլիառաւոր տոլարներ ու խորը հաւատ, մինչեւ որ այդ տարածքները վերջնականապէս ազատուեն աւերակներից, վերականգնուեն ու վերաբնակեցուեն լիարժէքօրէն: Դժուարամատչելի ու բարձր լերան գագաթը յաղթահարելու ճանապարհին կարեւոր է իւրաքանչիւր մետրը: Այս ճանապարհին հայերը դեռ լերան ստորոտում են: Մնացեալը` ստորեւ:

Ուրուկուայի Արտաքին Գործոց նախարարը ի՞նչ ըսած է Արցախի մասին

ՎԱՐԴԱՆ ՄԱՏԹԷՈՍԵԱՆ

 

Հայ-ազերի քարոզչական պատերազմի նոր ռազմաճակատ մը բացուած է Լատին Ամերիկայի մէջ որպէս հետեւանք Ուրուկուայի Արտաքին Գործոց նախարար Լուիս Ալմակրոյի Սեպտեմբեր 9ի յայտարարութիւններուն Մոնթէվիտէոյի մէջ, տեղւոյն Հ. Յ. Դ. Հայ Դատի Յանձնախումբին եւ նորակազմ Ուրուկուայ-Հայաստան Միջ-Խորհրդարանական Բարեկամութեան Խմբակին կազմակերպած սեմինարին, ուր կը կանխագծէր Լեռնային Ղարաբաղի ճանաչումին հաւանականութիւնը (տե՛ս «Նոր Յառաջ», Սեպտեմբեր 13, 2011)։

Տիգրանակերտի պեղումները Արցախի մէջ

Վերջին տարիներուն Արեւելեան Հայաստանի մէջ կատարուած հնագիտական աշխատանքներուն ամենէն ուշագրաւ արդիւնքներէն մէկն էր Տիգրան Մեծի հիմնած չորս Տիգրանակերտ քաղաքներէն մէկուն՝ Արցախի Տիգրանակերտին յայտնագործումը,  Աւեր ու լքուած Աղդամ քաղաքէն ոչ շատ հեռու, 1993-1994ին ազատագրուած տարածքներուն մէջ, այս քաղաքին գիւտը պատմագիտական ու այժմէական կարեւոր նշանակութիւն ունի։ Այս տարուան պեղումներուն արդիւնքներուն մասին նուիրուած է Յասմիկ Յարութիւնեանի հաղորդումը («Ազգ», Օգոստոս 31), զոր կու տանք արեւմտահայերէնով։