Խոհեր անկախութեան օրով

ՄԱՐԻԵՏԱ ԽԱՉԱՏՐԵԱՆ

 

Դժուար է Հայաստանի անկախութիւնը հանրաքուէով վաւերացրած տօնական օրը նստել համակարգչի մօտ եւ գրել այն մասին, թէ որքան պրոբլեմ ունի կամ որքան պրոբլեմ է կուտակել երկիրը անկախութեան 26 տարիների ընթացքում: Մանաւանդ բոլոր տեսակի պրոբլեմներով հանդերձ` անկախ պետութեան մեր կեցութիւնը բոլորս ենք մեր ներսում փայփայում եւ ուրիշ կենսակերպ հիմա չենք էլ պատկերացնում մեզ համար: Յամենայնդէպս` ճիշտ է գրել այն, ինչ չես գտնի տօնական զեղուն ուղերձներում, որոնց պակասը երէկ չզգացուեց` ոչ Եռաբլուրում, ոչ Անկախութեան առթիւ պաշտօնական ու ոչ պաշտօնական ընդունելութիւններում: Գումարած` տօնին խորհուրդ հաղորդեցին նաեւ այն 1800 սփիւռքահայերը, որոնք «Հայաստան-Սփիւռք» համաժողովից յետոյ դեռ չեն մեկնել երկրից ու Հայաստանի հայերի հետ միատեղ, լաւ եղանակի առկայութեամբ ըմբոշխնեցին Հայաստանի անկախութեան քսանվեցերորդ տարեդարձը:

Շրջանցւում է գլխաւոր հարցը՝ արտագաղթ

ՅԱԿՈԲ ԱՒԵՏԻՔԵԱՆ

 

Յառաջիկայ Երկուշաբթի օրը մեկնարկում է Հայաստան-Սփիւռք համաժողովը, թուով 6-րդը: Կարեւոր հարցեր են դրուած եռօրեայ հաւաքի օրակարգի վրայ, ազգային-պետական հրատապ խնդիրներ, որոնց քննութիւն-քննարկումը կարող է հայրենաշէն հետեւութիւնների յանգեցնել մեզ բոլորիս: Սակայն հարցերի հարցը մնում է բաց, բաց վէրքի պէս, որից հոսող արիւնը չի մակարդւում, չի լերդանում. արտագա՛ղթը:

Անկեղծ պատրաստակամութեամբ

ԿԱՐՕ ԱՐՄԷՆԵԱՆ

Արդէն լայնօրէն ծանուցուած է, որ յառաջիկայ Հայաստան-Սփիւռք խորհրդաժողովի օրակարգին վրայ պիտի գտնուի «Համազգային Խորհուրդ» մը կեանքի կոչելու՝ վաղուց շրջանառուող գաղափարը, որ այս կէտին վրայ նաեւ կը վայելէ պետական բարձրաստիճան հովանաւորութիւն՝ ՀՀ նախագահի ուղիղ եւ անձնական միջամտութեամբ: Թէ ի վերջոյ ի՞նչ ձեւաւորում կը ստանայ Խորհուրդի այս նախագիծը եւ ի՞նչ չափով ան կը հանդիսանայ հարցերու հանգուցալուծման բեւեռ մեր հաւաքական կեանքին մէջ՝ դժուար է կանխագուշակել: Անիկա դեռ ճամբայ ունի կտրելիք՝ ենթակայ ըլլալով մեր այսօրուան իրականութենէն բխող թերահաւատութեան բոլոր շերտերուն:

Մարգարիտա Բաղդասարեանի «Սփիւռքահայ միջանցք» գրութեան առիթով

ԱՆԻ ԱՍՏՈՒՐԵԱՆ

Երկու-երեք շաբաթ առաջ, մեծ հաճոյքով կարդացի երիտասարդ հայուհիի մը՝ Մարգարիտա Բաղդասարեանի գրութիւնը: Զինք չեմ ճանչնար, ոչ ալ գիտեմ ինչպէ՞ս ծնած է այս գողտրիկ կտորը: Կ՛ենթադրեմ՝ Մարգարիտան մաս կը կազմէ UCLA-ի հայ աշակերտներուն, որոնք, շնորհիւ իրենց համալսարանի հայերէնի եւ հայ գրականութեան դասատուներուն, սկսած են հայերէնով ստեղծագործելու եւ աշխատակցելու «Ասպարէզ»ին: Իրողութիւն մը, որ վստահ եմ՝ խանդավառութեամբ եւ յոյսով կը լեցնէ իւրաքանչիւր գիտակից հայու հոգին: Սրտանց կը մաղթեմ, որ նոր սերունդը շարունակէ հայերէնով մտածել ու գրել հակառակ բոլոր դժուարութիւններուն, որոնց կրնայ հանդիպիլ:

Սփիւռքահայ միջանցք

ՄԱՐԳԱՐԻՏԱ ԲԱՂԴԱՍԱՐԵԱՆ

Երկու տարի առաջ, երբ իմ պապական գիւղում, ես, քոյրս եւ ընկերուհիներս մանկապարտէզ էինք վերանորոգում, մի մարդ մեզ տեսնելով կանչեց: Իր հին, սովետական բեռնատարի մօտ կանգնած՝ ծխախոտ էր ծխում: Ամրան վերջն էր, խոտ-քաղի ժամանակ, բեռնատարը դէզով բարձած երեւի տնից տուն էր տանում, գիւղացիներին բաշխում: Այս նոյն պահին, մենք չորս աղջիկներով մանկապարտէզից էինք վերադառնում. նա մեզ տեսնելով կանչեց. «Աղջիկներ, սփիւռքահա՞յ էք», ու ես առանց մէկ վայրկեան տատամսելու՝ պատասխանեցի. «Չէ՛, ձեր գեղից ենք»: Ի հարկէ, այս մարդը չգիտէր, թէ մենք ո՛վ էինք, ինչո՞ւ էինք այդտեղ, ի՞նչ գործ էինք անում: Երեւի իսկապէս սփիւռքահայի տպաւորութիւն թողեցինք նրա վրայ, բայց իմ պատասխանը շփոթեցրեց նրան. ապշած մեզ էր նայում: Ապշեցուցիչն իմ պատասխանը չէր, ո՛չ, այլ իմ ասածի մէջ լսուող վճռակամութիւնը:

Հայ տեղեկատուութեան ժամանակակից խնդիրները*

ԱՐՏԱՇԷՍ ՇԱՀՊԱԶԵԱՆ

Նորութիւն յայտնած չեմ լինի, եթէ ասեմ, որ մամուլը իրականութեան արտացոլանքն է`  իր ուրոյն արտայայտչամիջոցներով: Այս իմաստով Հայաստանի անկախացումից ի վեր,  մօտաւորապէս 25 տարիներ մեր տեղեկատուական դաշտը արտայայտել է հայ իրականութեան այն բոլոր ելեւէջներն ու հակասութիւնները, որ բնորոշ են եղել  մեր ընդհանուր կեանքին:

Մեր այս լսարանը նկատի ունենալով` կ՛ուզեմ ընդհանուր եւ սեղմ կերպով անդրադառնալ Հայրենիք-Սփիւռք բեմի վրայ համապատասխան զարգացումներին, առնչութիւններին ու փոխյարաբերութիւններին` առկայ խնդիրներին եւ անհրաժեշտ անելիքների հարցին:

«Անվերջ վերադարձ» (Վարդան Մատթէոսեան)

ՆԱՐԻՆԷ ԳՈՆՃԱՅԵԱՆ

 

Այս գիրքը հաճելի ընթերցանութիւն մը պիտի ըլլայ այն ընթերցողին համար, որ կը կարեւորէ Հայաստան-սփիւռք եւ հայաստանցի-սփիւռքահայ յարաբերութիւնները: Ինծի համար օգտակար էր սփիւռքահայ իրապաշտ մտաւորականի մը դիտանկիւնէն քննել հայաստանեան կեանքի տարբեր ոլորտները՝ քաղաքական, տնտեսական, կենցաղային, մշակութային...:

Սփիւռքի վերնախաւի համար սիրիահայերի դէպքը պէտք է խթան լինի

ՍԻՐԱՆՈՅՇ ՊԱՊԵԱՆ

 

Մեր զրուցակիցն է Միչիգանի համալսարանի Դիրբոռնի մասնաճիւղի Հայագիտական հետազօտութիւնների կենտրոնի վարիչ, դոկտոր Արա Սանջեանը։

-- Պարոն Սանջեան, մեկնարկեց Սփիւռքի նախարարութեան «Արի տուն» ծրագրի երկրորդ փուլը, որին մասնակցութեան յայտ է ներկայացրել 96 երիտասարդ աշխարհի 10 երկրից: Մի կողմից`արտագաղթի տեմպերն են մեծանում, միւս կողմից` նմանատիպ ծրագրերը կարծես կենսունակ չեն, եւ հայրենադարձութեան նպատակ չեն հետապնդում: Ինչո՞ւ:

Աւելի քան 21 միլիոն դոլար՝ մեր գիւղական շրջանների եւ աղէտեալ սիրիահայութեան համար

Յ. ԱՒԵՏԻՔԵԱՆ

Հակառակ ոմանց կարծիքին, վստահօրէն կարելի է ասել, որ «Հայաստան» Համահայկական Հիմնադրամի ղեկավարութեան եւ մասնաճիւղերի կազմակերպած դրամահաւաքի ձեռնարկների (հեռուստատեսային եւ այլ մարաթոններ, ճաշկերոյթ-հանգանակութիւններ, համերգներ եւ այլն) այս տարուայ հասոյթը, որպէս հնչուն մասնակցութիւն կամ մասնակցութեան խոստում, գոհացուցիչ է: Ամէն ինչից երեւում է, որ ձեռնարկների կազմակերպիչները հետզհետէ աւելի պրոֆեսիոնալ են դառնում եւ տարիների ընթացքում կատարելագործում իրենց աշխատանքըՙ ամէն անգամ գումարների հաւաքագրման աշխարհագրութիւնը եւ մասնակիցների թիւը ընդարձակելով: Օրինակ, Հնդկաստանի մուտքը հայկական այդ քարտէզՙ բացառիկ անակնկալ է. թէեւ դեռեւս չգիտենք այդտեղ հանգանակուած 600 հազար դոլարի ծագումնաբանութիւնը: Խրախուսիչ է նաեւ այն կարեւոր ներդրումը, որը վերջին տարիներին ցուցաբերում են մեր ամենաբազմամարդ Ռուսաստանի համայնքի մեծահարուստները, գրեթէ միշտ հաւաքագրելով ընդհանուր գումարի կէսից աւելին:

«Հայաստան» Համահայկական Հիմնադրամ. եկած չէ՞ վերարժեւորման ժամանակը

ՆԱԶԱՐԷԹ ՊԷՐՊԷՐԵԱՆ

 



Անունն ու առաքելութիւնը արդէն արմատաւորուած են հայ իրականութեան մէջ եւ անբաժանելի մասը կը կազմեն ազգային ինքնահաստատման մեր ոգորումի զինանոցին։
«Հայաստան» Համահայկական հիմնադրամը իր ստեղծման օրէն՝ 1992էն իսկ արժանացաւ համազգային ընդառաջումի, լայն արձագանգ գտաւ մեր ժողովուրդի աշխարհասփիւռ զաւակներուն մօտ եւ, ամէնուր, շօշափելի նուիրաբերում ապահովեց ի սպաս իր առաջադրած թիրախներու իրագործման համահայկական զօրաշարժին։

Անդրազգայնացումէն՝ սփիւռքացում (Բ.)

ԺԻՐԱՅՐ ՉՈԼԱՔԵԱՆ

Հ. Հիմա, գալով Սփիւռքի ղեկավարներուն. ինծի համար՝ ղեկավարներ կրնան համարուիլ՝ կուսակցութեան ղեկավարները, եկեղեցւոյ պետերը կամ բարեսիրական համազգային-համագաղութային ղեկավարները, որոնք որոշ հետեւորդներ ունին։ Կամ՝ թերթի խմբագիրները, որոնք, վերջապէս, ազդեցութիւն ունին, որովհետեւ կը կարդացուին եւ անոնց միջոցով է, որ կը փոխանցուին գաղափարները եւ ուղղութիւնները, ըսենք՝ Հայաստան-Սփիւռք յարաբերութիւններու վերաբերեալ։ Ասոնք չե՞ն հետաքրքրուիր «Diaspora» հանդէսով։

Անդրազգայնացումէն՝ սփիւռքացում (Ա.)

ԺԻՐԱՅՐ ՉՈԼԱՔԵԱՆ

Հետեւեալ հարցազրոյցը՝ սփիւռքահագէտ, «Diaspora » հանդէսի հիմնադիր ու խմբագիր Խաչիկ Թէօլէօլեանի հետ, կ՚անդրադառնայ Սփիւռքի եւ «սփիւռք» հասկացողութեան տարբեր երեսակներու։ 

Խաչիկ Թէօլէօլեանի դասախօսութիւններու շարքը Երեւանի մէջ

ՀԱՄՕ ԴԱՆԻԷԼԵԱՆ

Հոկտեմբերի վերջերուն Երեւան էր Խաչիկ Թէօլէօլեանը՝ սփիւռքագիտութեան ոլորտին (Diaspora Studies) ամենէն յայտնի հայազգի գիտնականը։ Ան 1991ին հիմնադրած է եւ մինչև օրս կը խմբագրէ "Diaspora: A Journal of Transnational Studies" գիտական պարբերաթերթը, որ կը համարուի սփիւռքագիտութեան նուիրուած ամենէն ազդեցիկ գիտական պարբերականներէն մէկը, եթէ ոչ ամենէն ազդեցիկը։

Սառը ցնցուղ կամ իրերը իրենց անունով կոչելու ժամանակը

ԹԱԹՈՒԼ ՅԱԿՈԲԵԱՆ

 

Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոս Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Արամ Ա.ի ելոյթը Հայաստան-Սփիւռք համահայկական համաժողովի ընթացքում առաջին հերթին սթափութեան յորդոր էր` ուղղուած Հայաստանի գործող իշխանութիւններին, եւ սառը ցնցուղ համաժողովի այն մասնակիցներին, ովքեր եկել էին լաւատեսական խօսքեր լսելու ու փառաբանելու գործող իշխանութիւններին: Թւում է, թէ Հայաստանի անկախութեան 20-ամեակը կամ էլ Հայաստան-Սփիւռք խորհրդաժողովները այն տեղը չեն, որտեղ պէտք է քննադատութիւն հնչեցնել, վեր հանել մեր կեանքի բացերը, մատնանշել հայ ժողովրդին սպառնացող ներքին ու արտաքին վտանգները:

Արամ Ա. Կաթողիկոսի խօսքը Հայաստան-Սփիւռք Գ. համաժողովին

Հայաստանի անկախութեան 20-ամեակի խորհուրդէն ճառագայթող ոգիով ու շունչով, խանդով ու տեսիլքով լեցուն սա պահուն, երբ փորձենք իրապաշտ արժեւորումը կատարել վերջին քսան տարիներու Հայաստանի պատմութեան՝ իր ներքին թէ արտաքին երեսներով, կրնանք անվարան վկայել թէ՝ հակառակ Հայաստանի դիմագրաւած տնտեսական, ընկերային ու քաղաքական ահաւոր դժուարութիւններուն ու ճնշումներուն, այս կարճ ժամանակահատուածի ընթացքին հրաշքի համազօր իրագործումներ կատարուեցան: Հետեւաբար, մեր ազգին պատմահայրը Մովսէս Խորենացին երբ մեզի հետ ըլլար պիտի ըսէր.- «Թէեւ եւ եմք ածու փոքր եւ թուով յոյժ ընդ փոքու սահմանեալ…, սակայն բազում գործք արութեան գտանին եւ ի մերումս աշխարհի եւ արժանի գրոց յիշատակի»: