Կործանուող մայրաքաղաքների մասին՝ երեք ցաւալի մէջբերումներով

ԱՐԾՈՒԻ ԲԱԽՉԻՆԵԱՆ

 

«Մեր մայրաքաղաքը կործանւում է բոլորի աչքի առաջ, բայց ոչ ոք այդ առթիւ ձայն չի հանում:
Այո, այն, ինչը որ այսօր շինարարական ընկերութիւնները, իշխանութիւնները եւ ողջ մեր սնոբիստական հանրութիւնը միաձայն անուանում է վերածնունդ՝ կործանում է :
Խելայեղ տեմպերով, առանց վերահսկողութեան եւ անմտօրէն կառուցւում են վիթխարի շէնքէր, որոնք փակում են տարածութիւնը, փակում են օդի, արեւի մուտքը, հորիզոնի տեսարաններով հիանալու հնարաւորութիւնը»:

Սա Երեւանը չէ

 ԾՈՎԻՆԱՐ ԼՈԳՄԱԿԷՕԶԵԱՆ

Յիշո՞ւմ էք արցախեան պատերազմի հերոս Լէոնիտ Ազգալտեանի խօսքերը. «Սա Հայաստան է եւ վերջ», որից յետոյ «Ազատագրական Բանակ»ի գլխաւոր հրամանատարը կռուեց արցախեան հողի համար ու զոհուեց։ Քանի-քանիսն իրենց կեանքը զոհաբերեցին եւ դեռ շարունակում են զոհաբերել Հայաստան-Արցախ հողի համար։ Բայց մի բան է կռուել արտաքին թշնամու դէմ եւ բոլորովին տարբեր է՝ պայքարել ներքին թշնամիների դէմ։ Այստեղ արիւն թափելն արգիլուած է... Երկրի ներսում երկու թշնամիներ են տիրում. անօրինութիւնն ու անպատժելիութիւնը։ Իշխանութեան ղեկը ստանձնած պաշտօնաւորները սպաննում են մեր քաղաքը, նշան բռնելով եւ գնդակահարելով շէնքերը, որոնք կառուցուել են 19-20 դդ., այսինքն մինչեւ իրենց պաշտօնավարումը։ Անում են դա գիշերով, եւ առաւօտեան երեւանցիները կանգնում եմ փաստի առաջ։ Առաջին անգամ չէ, որ բարձրաձայնել եմ սպանութեան փաստը։ Փողուորներին հրապուրում է յատկապէս մայրաքաղաքը եւ յատկապէս մայրաքաղաքի կենտրոնը, որից այն կողմ նրանց նկրտումները չեն տարածւում։ Եւ քանի որ ամբողջ Երեւանը անցեալում գրաւում էր միայն կեդրոնի տարածքը, ուրեմն սպաննւում է բուն Երեւանը։ Հին Երեւանը։ Դեռ անցեալ տարի էր, կարծեմ, քանդեցին Տէրեանի 11 հասցէում գտնուող Աֆրիկեանների շէնքը։ Իսկ այս տարի սկսեցին Արամի 30 հասցէում՝ Աբովեան-Արամ խաչմերուկում կանգնած շէնքի վերացմամբ։ Նոյնը եղաւ Աճառեանի անունը կրող դպրոցի հետ. մի գեղեցիկ առաւօտ երեւանցիները արթնացան, բայց այդ դպրոցը չարթնացաւ, որովհետեւ աղբի վերածուեց։ Շէնքի ճարտարապետը Նիկողայոս Բունիաթեանն էր, դպրոցը ներկայացնում էր իրենից պատմա-մշակութային արժէք, թէպէտ քանդողներին բոլորովին դա չի հետաքրքրում։ Կայ շինութիւն, որը նրանց խանգարում է եւ դա պէտք է քանդել, իսկ յետոյ թող հանրութիւնը որքան ուզում է զայրանայ եւ այդ շինութեան լուսանկարները տարածի համացանցում։ Երեւանցիները հազուագիւտ վամպիրների են վերածուել. սնւում են զայրոյթով։ Արամի 30 շէնքը քանդեցին մայթը լայնացնելու նպատակով։ Գիշերուայ պահին։ Իսկ ցերեկով լրագրողները շտապեցին քաղաքապետարան եւ աւագանու անդամները իրենց կարծիքը յայտնեցին. այդ շէնքը իրենից ոչ մի մշակութային արժէք չէր ներկայացնում, դա սարայ էր (մթերանոց), մայթը լայնացնել էր հարկաւոր եւ այդ հնոտին խանգարում էր։ Շէնքը օտարում են, յայտարարելով, որ նա պետական գերակայ շահի զոհ պիտի դառնայ։ Ի հարկէ, պետական պաշտօնեան անձնական շահ ունի, եթէ թոյլ է տալիս քանդած հին շէնքի տեղը կառուցել անդէմ ուրուական մի շէնք։ Ի՞նչ են ասում ճարտարապետները։

Արմէն Զարեան-100. Ի՞նչ նախագծեց եւ ի՞նչ եղաւ

ԱՐԱ ԶԱՐԵԱՆ

ՄԱՍ ԱՌԱՋԻՆ
Կան ճարտարապետական իրագործումներ, որոնք որոշում են քաղաքի դիմագիծը, նրա պատմական կշիռը, ապագայի թռիչքը:
Անցած դարի Հռոմի վերջին կարեւոր քաղաքաշինական ծրագիրը (1931-1950 թթ.) ընդգրկում էր լայն մի պողոտայ բացել S. Pietro del Vaticano (Վատիկանի Ս. Պետրոս) հրապարակից դէպի Castel sant"Angelo (Ս. Անջելօ դղեակը): Այս դժուարին ծրագրի իրագործումը յանձնարարուեց Piacentini-Spaccarelli ճարտարապետական արուեստանոցին, ուր աշխատում էր երիտասարդ ճարտարապետ Արմէն Զարեանը: Նախագիծը նախատեսում էր որոշ հին շէնքերի, եկեղեցու ու մի փոքր հրապարակի քանդում եւ տեղափոխում, որի արդիւնքում մնացեալ կառոյցները պէտք է եզրագծուէին նորակառոյց պողոտայի հետ: Այս հսկայ նախագծի իրականացումը այսօր բոլորին լաւ ծանօթ Via della Concillazione (Վիա դելլա Քոնչիլլացիոնէ) պողոտան է: Միլիոնաւոր ուխտաւորներ ու զբօսաշրջրկներ, ողջ տարին, անցնում են այս պողոտայով այցելելու Հռոմի սքանչելի վայրերը: