Վ. Մատթէոսեան. «Կարապենցի կերպարը միասնութիւն կերտող կերպար էր»

 ՍԻՒՆԷ ՖԱՐՄԱՆԵԱՆ

Այս տարի լրանում է սփիւռքահայ արդի գրականութեան գագաթներից մէկի՝ Յակոբ Կարապենցի ծննդեան 100-ամեակը:

Յակոբ Կարապենցն իր ստեղծագործութիւններով խորապէս արտացոլում է սփիւռքահայ կեանքը, դրա վերջ չունեցող ինքնութեան որոնումը, դեգերումները, խարխափումները եւ օտարութեան ցաւը: Ինչպէս նշում են գրականագէտները, նրա ստեղծագործութիւնները աչքի են ընկնում նուրբ հոգեբանական վերլուծութեամբ, իրականութեան քննադատական ընկալմամբ եւ մարդասիրական տոնով:

Ժամանակի հեռաւորութիւնից, թէեւ կարող է թւալ, թէ Կարապենցի վեր հանած խնդիրները այսօրւայ կեանքի ֆոնին որոշակիօրէն կորցրել են իրենց արդիականութիւնը, այդուհանդերձ, նրա աշխատութիւնների խորքային ընկալումը, մեզ երիցս համոզում է, որ սփիւռքահայ կեանքի մարտահրաւէրները, խնդիրները եւ առաջնահերթութիւնները միգուցէ ժամանակի թելադրանքով փոխել են իրենց բնոյթը, բայց նրանց էութիւնը մնացել է նոյնը:

Ստորեւ ներկայացնում ենք խմբագրութեանս անդամ Սիւնէ Ֆարմանեանի օգտաշատ հարցազրոյցը Վարդան Մատթէոսեանի հետ, որը մեզ կօգնի նոր դիտակէտից ընկալել Կարապենցին:

«Ալիք»

Կոստան Զարեանի 140-ամեակը Երեւանի մէջ

Շաբաթ, 8 Փետրուարին, Կոստան Զարեանի ծննդեան 140-ամեակի օրը, Հայաստանի «Կողբ» հիմնադրամը սկիզբը դրաւ մեծանուն գրողի կեանքի ու գործի ծանօթացման ձգտող ծրագրի մը, որ պիտի երկարաձգուի ամբողջ տարուան ընթացքին։ Առաջին ձեռնարկը տեղի ունեցաւ Հայաստանի ազգային պատկերասրահի որմնանկարներու սրահին մէջ, հրաւիրեալներու ընտիր բազմութեան մը ներկայութեան։ Հանդիսավարութիւնը կատարեց Սոնա Վերդեան։ Ձեռնարկին ընթացքին խօսք առին «Կողբ» հիմնադրամի հոգաբարձութեան խորհուրդի նախագահ Արման Բարսեղեան, երգահան Տիգրան Մանսուրեան, գրականագէտ Երուանդ Տէր-Խաչատրեան, հայագէտ Վարդան Մատթէոսեան (յատկապէս հրաւիրուած Միացեալ Նահանգներէն) եւ Զարեանի թոռը՝ ճարտարապետ Արա Զարեան (յատկապէս հրաւիրուած Իտալիայէն), որոնք վեր առին հռչակաւոր գրողի գործին նշանակութիւնը եւ զայն առաւել եւս ծանօթացնելու անհրաժեշտութիւնը։ Ներկայ էր նաեւ Զարեանի թոռնուհին՝ Անայիս Զարեան, նոյնպէս հրաւիրուած Իտալիայէն։ Գեղարուեստական բաժնին մէջ, «Հովեր» երգչախումբը մեկնաբանեց Տիգրան Մանսուրեանի «Ասացուածքներ» շարքը (1968), հիմնուած՝ Զարեանի բանաստեղծութիւններուն վրայ, իսկ դերասան Տիգրան Գաբոյեան կարդաց վերջինիս «Երեւան, սպիտակ քաղաք» եւ «Կոմիտաս Վարդապետին» քերթուածները։

Ստորեւ կու տանք մեր աշխատակից Վարդան Մատթէոսեանի խօսքը։

«Բագին»-ի կրակը չի կրնար մարիլ, որովհետեւ գրականութիւնը ժողովուրդի մը ինքնացման գերագոյն արտայայտութիւնն է»

 

«Բագին» գրական գեղարուեստական հանդէսին առաջին թիւը լոյս տեսած է յունուար 1962-ին` այդ օրերու ՀՅԴ Բիւրոյի նախաձեռնութեամբ: Իսկ մօտաւորապէս երեսուն տարի առաջ ՀՅԴ Բիւրոյի կողմէ «Բագին»-ի խնամքը փոխանցուած է Համազգայինի Կեդրոնական վարչութեան:

«Բագին» 60 տարիներ շարունակ ստացած է ե՛ւ ՀՅԴ Բիւրոյի, ե՛ւ Համազգայինի Կեդրոնական վարչութեան անվերապահ աջակցութիւնն ու եզակի գուրգուրանքը:

Հայրենիքն ու սփիւռքը կամրջող «Բագին»-ի 60-ամեայ ճառագայթող երթին եւ անոր յաղթանակած ուղիին մանրամասնութիւններուն եւ նորութիւններուն մասին «Ազդակ» հետեւեալ հարցազրոյցը կատարեց «Բագին» գրական ամսագրի խմբագիր Սոնիա Քիլէճեան-Աճէմեանին հետ:

Լոյս տեսած է «Զարեան/Տառէլ» հատորը, աշխատասիրութեամբ Վարդան Մատթէոսեանի

Համազգայինի Գանատայի Շրջանային վարչութիւնը կը ծանուցէ, թէ իր Հրատարակչական հիմնադրամի Օշական մատենաշարէն լոյս տեսած է Կոստան Զարեանի Կղզին եւ մի մարդ եւ Լօրընս Տառէլի Պրոսպերոյի կղզին գործերը պարփակող միացեալ հատորը, Զարեան/Տառէլ ընդհանուր խորագրին տակ։ 

Ընդառաջելով մատենաշարի խմբագրական խորհուրդի դիմումին, հատորին կազմութիւնը, խմբագրութիւնը եւ բոլոր ծանօթագրութիւններու պատրաստութիւնը կատարած է հանրածանօթ գրականագէտ դոկտ. Վարդան Մատթէոսեան, որու գրական վաստակին մէջ նկատառելի տեղ կը գրաւէ Զարեանի կեանքին ու գործին ուսումնասիրութիւնը։ 

Վարդան Մատթէոսեանի եւ Արծուի Բախչինեանի նոր հատորը՝ "A Woman of the World: Armen Ohanian, the 'Dancer of Shamakha'"

Ֆրէզնոյի Գալիֆոռնիոյ նահանգային համալսարանի հրատարակչատան հայկական մատենաշարը լոյս ընծայեց իր 16րդ հատորը՝ Վարդան Մատթէոսեանի եւ Արծուի Բախչինեանի «Աշխարհի կինը. Արմէն Օհանեան՝ «շամախեցի պարուհին» (A Woman of the World: Armen Ohanian, the ‘Dancer of Shamakha’”)։

Օրորա Մարտիկանեանի յուշագրութեան սպաներէն նոր թարգմանութիւնը

Մեծ Եղեռնի վերապրող Օրորա (Արշալոյս) Մարտիկանեանի (1900-1994) յուշերը, որոնք 1918ին  լոյս տեսած են «Յօշոտուած Հայաստան» (Ravished Armenia) խորագրով, առանձնապէս նշանաւոր եղած են, որովհետեւ անոնց հիմամբ Միացեալ Նահանգներու մէջ նկարահանուած է համանուն շարժանկարը, որ ցեղասպանութիւնը ներկայացնելու առաջին փորձը եղած է եւ ուր վերապրող պարմանուհին ինքզինք մարմնաւորած է։ Շարժանկարը, որ նաեւ ծանօթ եղած է «Հոգիներու աճուրդ» (Auction of Souls) անունով, լայնածաւալ քարոզչութիւն ունեցած եւ տարածուած է ամերիկեան ու եւրոպական տարբեր երկիրներու մէջ։ Գիրքն ալ թարգմանուած է զանազան լեզուներու եւ ունեցած՝ բազմաթիւ հրատարակութիւններ։

Ժխտում՝ բառերի պատերազմի պայմաններում

 ԱՆՈՒՇ ԹՐՈՒԱՆՑ

«Ալիք Մեդիա»յի հարցազրոյցը` ամերիկաբնակ գիտնական, հայագէտ Վարդան Մատթէոսեանի հետ` «Հայոց ցեղասպանութեան անուանման քաղաքականութիւնը. լեզու, պատմութիւն եւ “Մեծ եղեռն”» անգլերէն աշխատութեան առթիւ։

-«Մեծ եղեռն» արտայայտութիւնը քննելու ձեր գործունէութիւնը տարիների պատմութիւն ունի. ի՞նչը մղեց դիմելու նման ուսումնասիրութեան:

-Հայոց ցեղասպանութեան հարցերը երբեւէ իմ հայագիտական գործունէութեան կիզակէտը չեն եղել (չհաշուած հազուադէպ անդրադարձները), թեմային դիմել եմ ակամայ: 2008-2009 թուականներին թուրք լիբերալ մտաւորականների` ներողութիւն խնդրելու նախաձեռնութեան տեքստում թուրքերէնով եւ այլ լեզուներով գրւում էր “Buyuk Felaket/Great Catastrophe”, իսկ հայերէն թարգմանութիւնը` «Մեծ եղեռն»: Ապա ԱՄՆ այդ ժամանակուայ նախագահ Բարաք Օբաման ապրիլի 24-ի տարեկան ելոյթում օգտագործում էր ուղղակի հայերէն «Մեծ եղեռն», որ խուսափի «ցեղասպանութիւն» բառից` չնայած այն ճանաչելու իր նախընտրական խոստմանը: Օբամայից առաջ «Մեծ եղեռն»-ն օգտագործել էր Հռոմի Յովհաննէս Պօղոս Բ. պապը, բոլորովին տարբեր համագրում (կոնտեքստ), որին հետեւել էին նրա յաջորդները` Բենեդիկտոս ԺԶ. եւ Ֆրանցիսկոս պապերը, իսկ ԱՄՆ նախագահ Ջորջ Վ. Բուշը կիրառել էր դրա “Great Calamity” այսպէս ասած թարգմանութիւնը (Օբամայից յետոյ Դոնալդ Թրամփը լրիւ բանաքաղել է վերջինիս յայտարարութիւնների ոճն ու նոյնիսկ բառապաշարը):

Համազգայինի «Մինաս եւ Գոհար Թէօլէօլեան» ժամանակակից գրականութեան 2021 թուականի մրցանակ

Համազգային Հայ Կրթական եւ Մշակութային Միութեան ԱՄՆի Շրջ. Վարչութիւնը յայտարարած է «Մինաս եւ Գոհար Թէօլէօլեան» ժամանակակից գրականութեան 2021 տարեշրջանի մրցանակի արդիւնքը։ Այս մրցանակը կը կրէ հայ գրականութեան երախտաւոր, գրաքննադատ եւ «Հայրենիք» օրաթերթի երկարամեայ խմբագիր Մինաս Թէօլէօլեանի եւ իր կողակիցին` հայոց լեզուի եւ գրականութեան վաստակաշատ ուսուցչուհի Գոհար Թէօլէօլեանի անունը:

Մրցոյթին բազմազան գրութիւններու ընդմէջէն անդամներուն մեծամասնութեան ձայնով դատական կազմը, երկար խորհդակցութիւններէ ետք, մեծ դժուարութեամբ որոշեց հայերէնի մրցանակը յատկացնել Քարին Չթճեան Փրեսթիի «Աստղիկը կ՛ուզէ արագ մեծնալ» մանկական նկարազարդ գիրքին, իսկ անգլերէն մրցանակը՝ Լօլա Գունտաքճեանի երկլեզու (անգլերէն եւ սպաներէն) բանաստեղծական հատորին՝ "The moon in the cusp of my hand"։

Դատական կազմի անդամներն են՝ դոկտ. Սիմա Աբրահամեան (Մոնթրէալ), դոկտ. Վարդան Մատթէոսեան (Նիւ Ճըրզի), Կարէն Ջալլաթեան (Գալիֆորնիա), Անոյշ Ակներեան (Մոնթրէալ) եւ դոկտ. Միրնա Տուզճեան (Գալիֆորնիա):

Լոյս տեսաւ Վարդան Մատթէոսեանի «Հայոց ցեղասպանութիւնը անուանման քաղաքականութիւնը. լեզու, պատմութիւն եւ "Մեծ Եղեռն"» անգլերէն աշխատութիւնը

Լոնտոնի Bloomsbury Publishing ընկերութեան ճիւղերէն մէկը՝ I. B. Tauris հրատարակչատունը, վերջերս լոյս ընծայեց հայագէտ դոկտ. Վարդան Մատթէոսեանի անգլերէն աշխատասիրութիւնը՝ The Politics of Naming the Armenian Genocide: Language, History and ‘Medz Yeghern’ («Հայոց ցեղասպանութիւնը անուանման քաղաքականութիւնը. լեզու, պատմութիւն եւ “Մեծ Եղեռն”»), որ հրատարակչատան նոր՝ «Հայերը արդի եւ վաղ արդի աշխարհին մէջ» մատենաշարին առաջին հատորը կը կազմէ։ 

Կամաւորական քայլերգ (Marcha de los Voluntarios)

Խօսք՝ Գէորգ Կառվարենց

Texto: Kevork Garvaréntz

 

Երաժշտութիւն՝ Բարսեղ Կանաչեան

Música: Parsegh Ganachián

Սպաներէն թարգմանութիւն՝ Վարդան Մատթէոսեան

Traducción al castellano: Vartán Matiossián

Յառա՜ջ, նահատակ ցեղի անմահներ,

Վեց դարու անմոռ վրէժի զրահներ,

Կատարն հայրենի լերանց հեռագոյն,

Երթանք կոթողել դրօշակն եռագոյն:

Հսկայ նուիրման Տորմիղ հրաթեւ,

Կամաւոր բանակ,

Յառա՜ջ, յառաջ անսասան,

Յառա՜ջ անդեդեւ

Դէպի յաղթանակ, յաղթանակ:

Վատին սեւ արիւն մեր հողն ոռոգեց,

Տարագիր հայն իր կեանքը նորոգեց,

Երէկ՝ շղթայուած, այսօր՝ ինքնավար,

Յարեալ վեհօրէն դամբանէն խաւար:

Հսկայ նուիրման Տորմիղ հրաթեւ,

Կամաւոր բանակ,

Յառա՜ջ, յառաջ անսասան,

Յառա՜ջ անդեդեւ

Դէպի յաղթանակ, յաղթանակ:

¡Adelante, inmortales de la raza inmolada,

corazas de seis siglos de imborrable represalia!

En la cumbre de las lejanas montañas patrias

vayamos a enarbolar la enseña tricolor.

Armada de ígneas alas y colosal devoción,

ejército de voluntarios,

¡adelante, adelante sin temor!

¡Adelante sin titubeo

hacia la victoria, la victoria!

La negra sangre del villano nuestra tierra regó,

el armenio expatriado su vida renovó,

ayer en cadenas y hoy soberano,

de la tenebrosa tumba en gloriosa resurrección.

Armada de ígneas alas y colosal devoción,

ejército de voluntarios,

¡adelante, adelante sin temor!

¡Adelante sin titubeo

hacia la victoria, la victoria!

Հարիւրերորդը...

ԺԻՐԱՅՐ ԴԱՆԻԷԼԵԱՆ

 

1966 թուականի Յունուարին, Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան «Հասկ» պաշտօնական ամսագիրը «Գէորգ Մելիտինեցի Գրական Մրցանակ» խորագիրին տակ կը ծանուցանէր հետեւեալը.

«Հիւսիսային Ամերիկայի հայ պատուական ազգայիններէն տիար Գէորգ Թօփալեան (գրական անունով՝ Գ. Մելիտինեցի) եւ իր կինը՝ ազնուափայլ տիկին Նարդուհի, հաստատած են գրական մրցանակ մը հետեւեալ տրամադրութիւններով եւ առաջադրութիւններով» (տե՛ս «Հասկ», 1966, էջ 25):

Պարտադիր մեկուսացումի շրջանին բարելաւեցէք ձեր հայերէնը

Մեկուսացումի այս շրջանին, երբ հեռակայ ուսուցման, ընթերցումի եւ ընդհանուր զարգացման զանազան ծրագրեր կը հրամցուին ամէնուրեք՝ համացանցի վրայ արեւմտահայերէնով շրջանառութեան մէջ դրուած մանկապատանեկան կայքէջերու ցանկ մը կը հրապարակենք, ուր ուսուցողական եւ ժամանցային տեսանիւթեր եւ ձայնագրութիւններ տրամադրելի են ուսուցիչներու, ծնողներու եւ աշակերտներու համար, տան մէջ ժամանակը աւելի օգտակար ձեւով անցընելու նպատակով։

Վարդան Մատթէոսեանի նոր գրքերը

ԱՐԾՈՒԻ ԲԱԽՉԻՆԵԱՆ

 

Սփիւռքահայ երախտաշատ բանասէր, պատմաբան Վարդան Մատթէոսեանը 2010-2019 թթ. աշխատել է ԱՄՆ Արեւելեան թեմի (Կիլիկիայի կաթողիկոսութեան պատկանող) Ազգային առաջնորդարանում որպէս նրան կից Ազգային ուսումնական խորհրդի տնօրէն: Այդ ծիրում նա իրականացրել է մի շարք հրատարակութիւններ, ինչպէս հայերէն-անգլերէն «Հայաստանի պատմական ատլասը» (2012)ՙ իր խմբագրութեամբ (հայոց պատմութեան գլխաւոր դրուագների ներկայացումն էՙ քարտէզներով ու պատկերազարդումներով, սկզբից մինչեւ մեր օրերը) եւ «Զրուցենք» հայերէն-անգլերէն զրուցատրութեան շարքի երեք պրակները (2016-2018) հայերէն նոր սովորողների համար:

Աշխարհահռչակ «Նարնիայի քրոնիկները» վիպաշարքին հայերէն թարգմանութիւնը

Նիւ Եորքի մէջ վերջերս հիմնուած «Ռոսլին փրես» հրատարակչատունը  հրատարակած է Ք. Ս. Լուիսի (C. S. Lewis) պատանեկան վէպերու աշխարհահռչակ շարքը` «Նարնիայի քրոնիկները», արեւմտահայերէն թարգմանութեամբ։

Համազգայինի «Բագին» գրական հանդէսի վերջին երկու տարիները

ԵՍԱՅԻ ՀԱՒԱԹԵԱՆ

Արդէն երկու տարի է Համազգայինի «Բագին» գրական հանդէսը լոյս կը տեսնէ նոր  խմբագրական կազմով մը` գլխաւոր խմբագիր` Սոնիա Քիլէճեան-Աճէմեան, փոխխմբագիր` Նորա Բարսեղեան, խմբագրական խորհուրդ` Քրիստիան Բատիկեան, Մարուշ Երամեան, Վիգէն Թիւֆենքճեան, Յակոբ Կիւլլիւճեան, Աւետիս Հաճեան, Վարդան Մատթէոսեան, Շաղիկ Մկրտիչեան, Արքեմնիկ Նիկողոսեան, Արամ Պաչեան, Սեւան Տէյիրմենճեան, Միրնա Տուզճեան եւ Յարութիւն Քիւրքճեան: Ձեւաւորումը վստահուած է  Անուշ Ակներեանին, իսկ էջադրումը` Գօգօ Հաւանճեանին:

Խմբագրութեան անդամները  երէց եւ  երիտասարդ սերունդի  գրողներ են, որոնք  նոր շունչով, նոր մօտեցումներով  եւ նոր տեսիլքով սկսան հրատարակութեան տալ «Բագին»-ը:

Ամատունի Վիրաբեան, Վարդան Մատթէոսեան եւ Ստեփան Աստուրեան աշխատութիւններ պիտի ներկայացնեն Հայաստանի Ա. հանրապետութեան նուիրուած Լոս Անճելըսի գիտաժողովին

ՀՅԴ Արեւմտեան Ամերիկայի Կեդրոնական կոմիտէի կազմակերպած եւ Հայաստանի Ա. Հանրապետութեան հարիւրամեակին նուիրուած երկօրեայ գիտաժողովին, որ պիտի կայանայ Մայիս 5-6ին, ներկաները առիթը պիտի ունենան ծանօթանալու, ի շարս այլոց, պատմաբաններ Ամատունի Վիրապեանի, Վարդան Մատթէոսեանի եւ Ստեփան Աստուրեանի ուսումնասիրութիւնները։

Անդրադարձ եւ ճշդում

Յ. ԾՈՒԼԻԿԵԱՆ

«Ազգ»-ի Ապրիլի 7-ի մշակութային յաւելուածում (էջ Բ) տպագրուած «Խորտակուած անուրջները՝ արտակարգ գիրք» տեղեկատուութեանը անդրադառնալով եւ «պարզապէս անտեղեակ ընթերցողը լուսաբանելու» միտումով Ֆրէզնոյի Հայագիտական Ուսումնասիրութիւնների Ընկերութեան (ՀՈՒԸ) փոխնախագահ Վարդան Մատթէոսեանը մեր ուշադրութիւնը հրաւիրում է այն փաստի վրայ, որ ՀՈՒԸ-ն «նոր կազմակերպութիւն մը չէ, այլ հիմնուած է 1974-ին հինգ հայագէտներու՝ Ռիչըրտ Յովհաննէսեանի, Աւետիս Սանճեանի, Տիգրան Գույումճեանի, Ռոպերթ Թոմսընի եւ Նինա Կարսոյեանի կողմէ... եւ 1984-էն ի վեր կը հրատարակէ իր հայագիտական հանդէսը՝ «Journal of the Society for Armenian Studies» անունով: Ներկայ նախագահը Պարլօ Տէր-Մկրտիչեանն է»:

Վարդան Մատթէոսեան. «Սփիւռքի որոշ խաւ մը պատրաստ է մասնակից ըլլալ Հայաստանի պետականութեան կառուցման»

-Արդեօք կը հետեւի՞ք Հայաստանի ներքաղաքական   զարգացումներուն: Եթէ այո, ինչպէ՞ս կը գնահատէք ընդհանուր նախընտրական իրավիճակը:

Կը խոստովանիմ, որ կը հետեւիմ ներքաղաքական զարգացումներուն, բայց ոչ ամենայն մանրամասնութեամբ։ Նախընտրական իրավիճակը, յատկապէս նկատի ունենալով ինչ-ինչ քրէական եղելութիւններ, «վերեւներից» եկած պարտադրանքներ, ինչպէս եւ Արթուր Սարգսեանի մահուան պարագան, դժբախտաբար մեծ յոյսեր չի ներշնչեր, որ նախորդ ընտրութիւններու բաղդատմամբ յառաջընթաց մը արձանագրուի։ Երանի թէ սխալիմ, անշուշտ։

Զարեհ Խրախունիի ծննդեան 90ամեակը տօնուեցաւ Նիւ Եորքի մէջ

Նիւ Եորքի Էսաեան-Կեդրոնական Սանուց Միութեան (ԷԿՍՄ) կողմէ Զարեհ Խրախունիի (բուն անունով՝ Արթօ Ճիւմպիւշեան) ծննդեան 90ամեակին առթիւ կազմակերպուած գրական ձեռնարկը փառաւոր հանդիսութեամբ մը տօնուեցաւ մշակութասէր խուռներամ հանդիսատեսներու ներկայութեամբ, Լիտլ Նէքի Հայոց Միութեան «Յարութիւնեան» սրահին մէջ, Կիրակի, 11 Դեկտեմբեր 2016ին:
Յայտագիրը սկսաւ ԷԿՍՄ ատենապետ Արթօ Խրիմեանի ողջոյնի խօսքով, որուն ընթացքին ան նշեց որ Զ. Խրախունիի մանչը՝ Յարօ Ճիւմպիւշեան, որ Զուիցերիա կը բնակի, անակնկալօրէն Նիւ Եորք ժամանած էր այդ հանդիսւթեան ներկայ ըլլալու համար: Նաեւ Խրախունիի թոռնիկը Անի Համբարձումեան, որ Գօլումպիա Համալսարանի իրաւագիտութեան ճիւղին վերջընթեր տարեշրջանին կ'աշակերտէ, իր մօրեղբօր՝ Յարոյի քով նստած էր որպէս պատուիրակ իր մօր՝ Նորայի եւ մեծ մօր՝ Մառլէնի:

Քառորդ դարու աշխատանք

ԱՆՈՒՇ ԹՐՈՒԱՆՑ

 

Երեւանի «Հա­յաս­տան» հրա­տա­րակ­չու­թե­նէն լոյս տե­սած է հայ­րե­նի պատ­մա­-բա­նա­սէր, հա­յա­գէտ ու սփիւռ­քա­գէտ Ար­ծուի Բախ­չի­նեա­նի «Հա­յե­րը հա­մաշ­խար­հա­յին պա­րա­րուես­տում» գիր­քը, որ կը ներ­կա­յաց­նէ աշ­խար­հի ա­ւե­լի քան քա­ռա­սուն եր­կիր­նե­րէ շուրջ եօթ հա­րիւր յի­սուն հայ կամ հայ­կա­կան ծա­գում ու­նե­ցող պա­րու­հի­ներ, պա­րա­դիր­ներ եւ պա­րու­սոյց­ներ:

Հա­մաշ­խար­հա­յին պա­րա­րուես­տին մէջ հա­յազ­գի գոր­ծիչ­նե­րու մա­սին այս­պի­սի գիրք հրա­տա­րա­կե­լու հայ հե­ղի­նա­կին վա­ղե­մի ցան­կու­թիւ­նը ի­րա­կա­նու­թիւն դար­ձած է պա­րա­րուես­տի ե­րախ­տա­ւոր, Ե­րե­ւա­նի պա­րա­րուես­տի ու­սում­նա­րա­նի ա­ռա­ջին սփիւռ­քա­հայ ու­սա­նող, Լի­բա­նա­նի ա­ռա­ջին ար­հես­տա­վարժ պա­լէի պա­րու­հի­նե­րէն, այժմ գա­նա­տաբ­նակ պա­լէի ու­սուց­չու­հի՝ Սօ­նա Փո­լա­տեան-Օր­ճա­նեա­նի սի­րա­յօ­ժար մե­կե­նա­սու­թեան շնոր­հիւ:

Ար­ծուի Բախ­չի­նեան, որ Հա­յաս­տա­նի եւ Սփիւռ­քի մէջ ծա­նօթ ա­նուն մըն է թէ՛ իր գիր­քե­րով եւ թէ՛ պատ­մա­-բա­նա­սի­րա­կան գոր­ծու­նէու­թեամբ, 2009 թուա­կա­նէն ի վեր կ՚աշ­խա­տի Հա­յաս­տա­նի Գի­տու­թիւն­նե­րու Ազ­գա­յին Ակա­դե­միա­յի Պատ­մու­թեան հիմ­նար­կի Սփիւռ­քի եւ հայ­կա­կան գաղ­թօ­ճախ­նե­րու պատ­մու­թեան բաժ­նին մէջ, ուր ան սի­րով հիւ­րըն­կա­լեց «Ժամանակ»ը, պատ­մեց թէ՛ իր նոր լոյս տե­սած գիր­քին մա­սին (մա­կագ­րե­լով զայն) եւ թէ՛ ալ հա­յա­գէ­տի, պատ­մա-­բա­նա­սէ­րի այ­սօ­րուան այ­լե­ւայլ խնդիր­նե­րուն հան­դէպ իր մօ­տե­ցում­նե­րը ներ­կա­յա­ցուց։