Բամբակէ պատեր

ԱՐՓԻ ՈՍԿԱՆԵԱՆ

Վահրամ Մարտիրոսեանը նոր վէպ է գրել` «Բամբակէ պատեր» վերնագրով: Այն շուտով կը յայտնուի գրախանութներում: Վէպը բրեժնեւեան շրջանի խորհրդահայ իրականութեան մասին է եւ ամբողջական պատկերացում է տալիս այդ ժամանակաշրջանի կենցաղի, սովորոյթների, տարածուած առասպելների, բանահիւսութեան, հագուստի, գաստրոնոմիական նախասիրութիւնների, փնտռուած գրքերի ու երաժշտութեան, ժամանցի կազմակերպման, արտիստական սրճարանների, մարդկանց փոխյարաբերութիւնների, նրանց վախերի ու երազանքների եւ բազմաթիւ այլ բաների մասին: Շարժուն զարգացումներով, առատ հումորով, արկածային սիւժէով (վէպում յղումներ կան Դիւմայի «Երեք հրացանակիրներ»ին, որ խորհրդային ընթերցողի սիրած վէպերից էր)` «Բամբակէ պատեր»ը ընթերցանութեան համար հետաքրքրաշարժ նիւթ լինելուց բացի, նաեւ կարեւոր փաստաթուղթ է տուեալ ժամանակի մասին: Սա, կարելի է ասել, այն խոստովանական ցուցմունքն է, որ վէպի հերոսից չկարողացաւ կորզել КГБ-ի [ԿԳԲ] աշխատակիցը: Հաւանաբար` նաեւ հեղինակից: Վիքիպեդիայում Վահրամ Մարտիրոսեանի մասին յօդուածում կարդում ենք․ «Ուսանողական տարիներին, 1978 թուականին կազմակերպել է ուշ բրեժնեւեան ժամանակների հազուադէպ ցոյցերից մէկը` ի պաշտպանութիւն բէյրութեան հայ համայնքի, որը յարձակումների ենթարկուեց Լիբանանում ծայր առած քաղաքացիական երկպառակութեան ընթացքում: Յաջորդ տարի փորձել է բողոքի գործողութիւններ կազմակերպել ազգային բուհերում մասնագիտական առարկաները ռուսերէն դասաւանդելու խորհրդային ղեկավարութեան գաղտնի որոշման դէմ, որոնք կանխուել են КГБ-ի կողմից»: Ահա, այս երկու իրադարձութիւնն են վէպի առանցքը: 

Ուշագրաւ աշխատութիւն. «Միակուսակցական վարչակարգի ձեւաւորումը Խորհրդային Հայաստանում (1920-ական թուականներ)»

ՍՈՒՐԷՆ Թ. ՍԱՐԳՍԵԱՆ

Մերօրեայ քաղաքական զարգացումներն ուղղակի պարտադրում են պատմութեան մանրակրկիտ իմացութիւնը, քանի որ ամէն ինչ եւ յատկապէս պատմութիւնն այսօր առաւել քան քաղաքականացուած է: Մեր եկուոր հարեւանները, փորձելով ներկայանալ տեղացիներ եւ ոչ մի չափանիշ հաշուի չառնելով, աղաւաղում են պատմութիւնը եւ հազար ու մի անհիմն «փաստարկներով» փորձում սեփականել ժողովրդիս անցեալն ու նոյնիսկ «տէր դառնալ» նրա ապագային: Այս հարցերում, անկասկած, մեղքի իրենց բաժինն ունեն Խորհրդային կայսրութիւնը եւ ժամանակին նրանում հաստատուած կուսակցական մենատիրութիւնը: Որովհետեւ այդ համակարգը ոչ միայն արգելում էր ուսումնասիրել շատ հարցեր, այլեւ պատմագիտութեանը պարտադրում էր ողջ անցեալը «յարմարեցնել» դասակարգային պայքարի ելակէտին եւ Ռուսաստանին ու նրա պատմութեանը սազական զգեստներ «հագցնել»:

«Հայերը եւ պաղ պատերազմը» թեմայով գիտաժողով Միշիկընի համալսարան-Տիրպոռնի մէջ՝ Ապրիլ 1-3ին

Միշիկընի Համալսարան-Տիրպոռնի Հայագիտական Հետազօտութիւններու Կեդրոնը պիտի հիւրընկալէ «Հայերը եւ Պաղ Պատերազմը» թեմայով աննախընթաց, բազմա-գիտակարգային, միջազգային գիտաժողով մը, որ տեղի պիտի ունենայ 1-3 Ապրիլ 2016-ին։ Երեսուն ակադեմականներ՝ Հիւսիսային եւ Հարաւային Ամերիկաներէն, Եւրոպայէն եւ Հայաստանէն, պիտի մասնակցին այս գիտաժողովին։

Միկոյեանի արձանը որպէս յիշեցում

ՆՈՒՆԷ ՀԱԽՎԵՐԴԵԱՆ

Երեւանի քաղաքապետարանը Ապրիլի 30-ի նիստում որոշում է ընդունել տեղադրել Անաստաս Միկոյեանի արձանը: Որոշման մէջ նշուած է, որ այս գաղափարի հիմքը «Հայաստանի Հանրապետութիւնում պետական եւ հասարակական նշանաւոր գործիչներին նուիրուած յուշարձանների իրականացման կարգն է»:

«Ինձ համար ցաւալի է, որ աղէտի գօտում 4030 անօթեւան ընտանիք կայ դեռ»

ՌՈՒԶԱՆ ՊԵՊԱՆԵԱՆ

Հարազատի ծանր կորուստ ապրած՝ աղէտի գօտու շուրջ 500 հազար բնակիչների հետ արդէն 25-րդ տարին Սպիտակի երկրաշարժի ծանր յիշողութիւններն է վերապրում Սաբիր Ստեփանեանը, ով այդ տարիներին ՀԽՍՀ Մինիստրների Խորհրդի նախագահութեան անդամ էր, ՀԽՍՀ Պետական Մատակարարումների Կոմիտէի նախագահ, երկրաշարժի հետեւանքների վերացման անմիջական պատասխանատուներից: Այդ դժնդակ օրերի նրա անձնուրաց գործունէութեան մասին թերեւս ամենաբնորոշ ու դիպուկ գնահատականը տուել է այդ ժամանակ ԽՍՀՄ Մինիստրների Խորհրդի նախագահի տեղակալ Իւան Սիլաեւը. «Եթէ ինչ-որ բան անելն անհնար է, յանձնարարէք Ստեփանեանին, նա կարող է անել հնարաւորն ու անհնարինը»: Մինչ օրս աղէտի հետեւանքների ամբողջական պատկերը ճշգրիտ թուագրութեամբ մտապահող զրուցակիցս, այնուամենայնիւ, համարում է, որ որեւէ չափորոշիչով կամ սանդղակով հնարաւոր չէ չափել մարդկային մեծ վիշտն ու ցաւը, որ այդ օրերին ապրեց ողջ հայ ժողովուրդը.

Հայերէնը՝ պաշտօնական լեզու, ռուսերէնը՝ աշխատանքայի՞ն

Հայաստանի Կրթութեան եւ Գիտութեան նախարար Արմէն Աշոտեանը քանի մը օր առաջ մեկնած էր Ռուսաստանի Դաշնութիւն, ուր հարցազրոյց տուած է «Գոլոս Ռոսիի» ռատիոժամուն։

Հարցազրոյցին նիւթը ռուսերէն լեզուն եղած է: Ահա թե ինչ առաջարկով հանդէս եկած է Ա. Աշոտեանը այդ հաղորդումին ընթացքին.

Մահ բանաստեղծ Աբրահամ Ալիքեանի

ԼԵՒՈՆ ԱՐՏԱԶԵԱՆ

 

Շաբաթ, Յունիս 15ին, 85 տարեկան հասակին, Պէյրութի մէջ իր մահկանացուն կնքած է բանաստեղծ ու թարգմանիչ Աբրահամ Ալիքեանը, որ տարիէ մը ի վեր փոխադրուած էր Պուրճ Համուտի ազգային ծերանոցը։ Անոր յուղարկաւորութիւնը տեղի ունեցած է Յունիս 17ին եւ մարմինը ամփոփուած է Պուրճ Համուտ ազգային գերեզմանատան մէջ։

Աբրահամ Ալիքեան ծնած էր Ալեքսանտրէթ, 1928ին։ Իր ուսումը ստացած էր Պէյրութի հայ ճեմարանին մէջ, 1947ին ներգաղթելով Հայաստան։ Սակայն, ստալինեան ժամանակի բռնաճնշումներուն հետեւանքով, որոնց զոհերէն եղած է 25ամեայ ներգաղթող բանաստեղծ Անդրանիկ Թէրզեանը՝ 1952ին, Ալիքեան փոխադրուած է Մոսկուա, ուր ապրած է յաջորդ քառասուն տարիներուն՝ իր գրական եւ ուսուցչական գործունէութիւնը շարունակելով հոն մինչեւ խորհրդային վարչակարգին փլուզումը։ Այնուհետեւ հաստատուած է Պէյրութ։ Ալիքեան պարտադրուած է արեւելահայերէն գրել՝ Հայաստան ու Ռուսաստան ապրած տարիներուն, իսկ Պէյրութ հաստատուելէ ետք կրկին վերադարձած է արեւմտահայերէնի։ Իր սեփական հատորներուն կողքին, ան հրատարակած է նաեւ բազմաթիւ թարգմանութիւններ ֆրանսերէնէ։



Վ.Մ.

  



Հայ մտքի հետազօտութեան մեդոթաբանական ուղենիշերը

ԽՄԲԱԳՐԱԿԱՆ «ՎԷՄ» ՀԱՆԴԷՍԻ

Անցեալը շարունակում է ապրել ներկայում այնքանով, 

որքանով այն պատմականօրէն ճանաչելի է [1]:

    Ռոբին Ջորջ Քոլինգվուդ

Հայ մտքի պատմութեան ուսումնասիրութեան խնդիրը մեզանում այսօր յայտնուել է կրկնակի փակուղու մէջ, որը իւրայատուկ «մութ թունել» է յիշեցնում. այն մի կողմից` դեռեւս շատ հեռու է համաշխարհային պատմագիտութեան մէջ հաստատուած ինտելեկտուալ պատմութեան [2] գիտական չափորոշիչներից, միւս կողմից` շարունակում է անհաղորդ մնալ ազգային մտքի հետազօտութեան աւանդոյթներին:

Հայաստանը՝ «խորհրդային արդիապաշտութեան» եզակի խորհրդանիշ

Անցեալ Նոյեմբերին Վիեննայի Ճարտարապետական Կեդրոնին մէջ բացուած է «Խորհրդային արդիապաշտութիւն 1955-1991. Անյայտ պատմութիւններ» ցուցահանդէսը` նուիրուած խորհրդային ճարտարապետութեան մէջ արդիապաշտ միտումներու արտայայտութեան:
Ցուցահանդէսին յաջորդած է Վիեննայի 19-րդ ճարտարապետական համաժողովը` նախկին խորհրդային հանրապետութիւններու պատուիրակութիւններու մասնակցութեամբ:
Համաժողովին Հայաստանի վերաբերեալ ուսումնասիրութիւնները ներկայացուցած է արուեստի քննադատ-համադրող Ռուբէն Արեւշատեանը, որ հետազօտական աշխատանքները սկսած է 2004 թուականին:

Ո՞վ տէր պիտի կանգնի

Յոբելինական տարի էր 2007ը։ Ի շարս բազմաթիւ նշանաւոր ու աննշան տարելիցներու, բայց նաեւ անոնցմէ գերիվեր, “սեւ” տարելից մըն ալ նշուեցաւ. 1937ի ստալինեան մաքրագործումներուն 70ամեակը։
Եթէ 1915ը մեր յիշողութեան մէջ այնքան ծանր կը կշռէ իբրեւ մեր հաւաքական գոյութիւնը սասանող Աղէտ մը՝ իր բազմաճիւղ ու բազմապիսի երկարաձգումներով, նոյնքան ծանր պէտք է կշռէ այդ արձագանգներէն մէկը՝ 1937ը, որուն զոհերը՝ չարչարուած, բանտարկուած, գնդակահարուած, Սիպերիոյ սառնամանիքներուն թէ անոնց ճանապարհին մեռած, նոյնիսկ՝ սակաւաթիւ ազատողները, յաճախ Աղէտին վերապրողներ էին, ուղղակի կամ անուղղակի կերպով անոր երախէն ճողոպրած, թրքական բռնատիրութենէն ազատելով համայնավար ամբողջատիրութեան ճանկերուն մէջ իյնալու համար։