Բամբակէ պատեր

ԱՐՓԻ ՈՍԿԱՆԵԱՆ

Վահրամ Մարտիրոսեանը նոր վէպ է գրել` «Բամբակէ պատեր» վերնագրով: Այն շուտով կը յայտնուի գրախանութներում: Վէպը բրեժնեւեան շրջանի խորհրդահայ իրականութեան մասին է եւ ամբողջական պատկերացում է տալիս այդ ժամանակաշրջանի կենցաղի, սովորոյթների, տարածուած առասպելների, բանահիւսութեան, հագուստի, գաստրոնոմիական նախասիրութիւնների, փնտռուած գրքերի ու երաժշտութեան, ժամանցի կազմակերպման, արտիստական սրճարանների, մարդկանց փոխյարաբերութիւնների, նրանց վախերի ու երազանքների եւ բազմաթիւ այլ բաների մասին: Շարժուն զարգացումներով, առատ հումորով, արկածային սիւժէով (վէպում յղումներ կան Դիւմայի «Երեք հրացանակիրներ»ին, որ խորհրդային ընթերցողի սիրած վէպերից էր)` «Բամբակէ պատեր»ը ընթերցանութեան համար հետաքրքրաշարժ նիւթ լինելուց բացի, նաեւ կարեւոր փաստաթուղթ է տուեալ ժամանակի մասին: Սա, կարելի է ասել, այն խոստովանական ցուցմունքն է, որ վէպի հերոսից չկարողացաւ կորզել КГБ-ի [ԿԳԲ] աշխատակիցը: Հաւանաբար` նաեւ հեղինակից: Վիքիպեդիայում Վահրամ Մարտիրոսեանի մասին յօդուածում կարդում ենք․ «Ուսանողական տարիներին, 1978 թուականին կազմակերպել է ուշ բրեժնեւեան ժամանակների հազուադէպ ցոյցերից մէկը` ի պաշտպանութիւն բէյրութեան հայ համայնքի, որը յարձակումների ենթարկուեց Լիբանանում ծայր առած քաղաքացիական երկպառակութեան ընթացքում: Յաջորդ տարի փորձել է բողոքի գործողութիւններ կազմակերպել ազգային բուհերում մասնագիտական առարկաները ռուսերէն դասաւանդելու խորհրդային ղեկավարութեան գաղտնի որոշման դէմ, որոնք կանխուել են КГБ-ի կողմից»: Ահա, այս երկու իրադարձութիւնն են վէպի առանցքը: 

Դ. Խաժակեան. Երեւանում բոլշեւիկների անուններով դպրոցները, փողոցները պէտք է անուանափոխուեն

Երեւանի այն դպրոցները եւ փողոցները, որոնք անուանակոչուած են հայ բոլշեւիկների, ռուս գրողների կամ կոմունիստ գործիչների անուններով, պէտք է վերանայուեն: Tert.am-ի հետ զրոյցում նման կարծիք յայտնեց Երեւանի աւագանու «Ելք» դաշինքի խմբակցութեան ղեկավար Դաւիթ Խաժակեանը: «Կարծում եմ՝ սա պէտք է լինի մի մեծ փոփոխութիւնների մէջ ներառուած փաթեթ, որն իր հետ բերելու է ոչ թէ զուտ անուան փոփոխութիւն, այլ բերելու է պատմութեան վերարժեւորում»,- նշեց նա:

Ո՞վ է պայթեցրել Մոսկուայի մետրոն

ՎԱՀՐԱՄ ԱԹԱՆԷՍԵԱՆ

 

Յունուարի 8-ին ադրբեջանական մամուլը գրեց, որ 40 տարի առաջ այդ օրը Մոսկուայի մետրոյում եւ առեւտրի կենտրոններից մէկում տեղի է ունեցել ահաբեկչութիւն, որն իրականացրել են հայերը: Բաքուի քարոզչական յարձակումների գլխաւոր հովանաւորը ռուս պատմաբան եւ քաղաքագէտի համարում ունեցող Օլեգ Կուզնեցովն էր, որի հետ ծաւալուն հարցազրոյցը տեղ էր գտել նաեւ Ազերթաջ պետական լրատուական գործակալութեան կայքէջում: Գլխաւոր գաղափարն այն էր, որ խորհրդային երկրում դա առաջին եւ վերջին խոշոր ահաբեկչութիւնն էր, որը նպատակ ունէր անմեղ մարդկանց սպանութեան միջոցով ճնշում գործադրել ԽՍՀՄ իշխանութիւնների վրայ: Կուզնեցովը նոյնիսկ պնդել էր, որ ահաբեկիչներին անձամբ հովանաւորել է Հայաստանի կոմունիստական առաջնորդ Կարեն Դեմիրճեանը:

Ուշագրաւ աշխատութիւն. «Միակուսակցական վարչակարգի ձեւաւորումը Խորհրդային Հայաստանում (1920-ական թուականներ)»

ՍՈՒՐԷՆ Թ. ՍԱՐԳՍԵԱՆ

Մերօրեայ քաղաքական զարգացումներն ուղղակի պարտադրում են պատմութեան մանրակրկիտ իմացութիւնը, քանի որ ամէն ինչ եւ յատկապէս պատմութիւնն այսօր առաւել քան քաղաքականացուած է: Մեր եկուոր հարեւանները, փորձելով ներկայանալ տեղացիներ եւ ոչ մի չափանիշ հաշուի չառնելով, աղաւաղում են պատմութիւնը եւ հազար ու մի անհիմն «փաստարկներով» փորձում սեփականել ժողովրդիս անցեալն ու նոյնիսկ «տէր դառնալ» նրա ապագային: Այս հարցերում, անկասկած, մեղքի իրենց բաժինն ունեն Խորհրդային կայսրութիւնը եւ ժամանակին նրանում հաստատուած կուսակցական մենատիրութիւնը: Որովհետեւ այդ համակարգը ոչ միայն արգելում էր ուսումնասիրել շատ հարցեր, այլեւ պատմագիտութեանը պարտադրում էր ողջ անցեալը «յարմարեցնել» դասակարգային պայքարի ելակէտին եւ Ռուսաստանին ու նրա պատմութեանը սազական զգեստներ «հագցնել»:

Սովետական զինուորի ուրուականը Սպիտակում

ՆՈՒՆԷ ՀԱԽՎԵՐԴԵԱՆ

Ռուսաստանի Ռազմապատմական Միութիւնը գաղափար է յղացել` արձան տեղադրել Հայաստանի Հանրապետութեան տարածքում, Հայաստանի Հանրապետութիւնն էլ, դա համարելով բարեբեր քայլ, յղացման առջեւ բացել է իր դռները: Ընտրուել է Սպիտակ քաղաքը, որտեղ երկրաշարժի 27-րդ տարելիցի օրը, Դեկտեմբերի 7-ին, տեղադրուել է սովետական զինուորի մոնումենտալ արձանը:

Հայը եւ եղբայրը

ԱՐՄԷՆ ՊԵՏՐՈՍԵԱՆ

 

Ընդ աստեղօք ի՞նչ կայ սիրուն
Քան զանձկալի Եղբայր անուն

Մկրտիչ Պեշիկթաշլեան

Մեր հասարակութեան արխայիկ` վաղնջական-աւանդական բնոյթի մասին է խօսում այն, որ աշխարհը մենք փորձում ենք տարբերակել, օգտագործելով ընտանեկան ազգակցութեան տերմիններ:

Սովետական իշխանութիւնն արգելեց իրար դիմելու կիրթ ձեւերը` օրիորդ, տիկին, պարոն, տէր, դրա փոխարէն շրջանառութեան մէջ դրուեց ընկերը: Դա սոցիալիստական կուսակցութիւնների անդամների դիմելաձեւն էր` կապիտալիստների դէմ պայքարում նրանք իրար ընկերներ էին: Բայց սոցիլալիզմի յաղթանակից յետոյ բառը աճեց, եւ երեխաների համար մանկապարտէզի դաստիարակչուհին, դպրոցական ուսուցիչն ու համալսարանի պրոֆեսորը դարձան «ընկեր»: Սովետական տարբեր ազգեր փորձելով դուրս գալ այս, մի տեսակ չափազանց պաշտօնական դարձած, բայց, միւս կողմից, չափազանց տնավարի «ընկեր»ից, ինչ-որ ձեւէր էին օգտագործում, ելնելով իրենց ունեցածից:

Ջրահովիտի գրադարանը խորհրդային տարիների յուշեր է արթնացնում. փայտէ դուռ, մեծ օղեր, կողպէք, «ճռճռան» յատակ

Ո՞վ գիտէ, թէ քանի գիւղական գրադարաններ Արտաշատի շրջանի Ջրահովիտ գիւղի վիճակին մատնուած են՝ իրենց բախտին լքուած։ Սպասելով որ Հայաստանի Մշակոյթի նախարարութիւնը տէր կանգնի իր պարտականութեան (իմա՛՝ սատարել մշակութային օճախներու արդիականացումին եւ մշակոյթի տարածումին) ու խոստումներէն անդին անցնի, թերեւս որեւէ այցելու կրնայ օրինակ հանդիսանալ եւ մանկական կամ պատանեկան գիրքեր գնել Երեւանի գրախանութներէն ու նուիրել իր նախընտրած գիւղական գրադարանին։ Կամ, ինչո՞ւ չէ, նման գործունէութիւն տեղական ակցիայի մը արդիւնքը կրնայ ըլլալ։

«Հայկականք»

Անաստաս Միկոյեանի թոռը կը խօսի մեծ հօր կերպարին եւ անոր արձանին մասին

Չեխիա լոյս տեսնող «Օրեր» ամսագիրը Մայիս 25-ին հարցազրոյց կատարած է Եւրապայի մէջ Ռուսաստանի առեւտրական առաքելութեան ղեկավար, Անաստաս Միկոյեանի թոռան՝ Սերգօ Միկոյեանի որդի Վլադիմիր Միկոյեանի հետ: Յայտնի լրագրող եւ «Օրեր»ու կայքէջի խմբագիր Աննա Կարապետեանի ընդարձակ հարցազրոյցը, որուն ամբողջական բնագրին կարելի է ծանօթանալ ամսագրի կայքէջին մէջ (www.orer.eu), տեղի ունեցած է բանավիճային «տաք» մթնոլորտի մէջ՝ Ա. Միկոյեանի գործունէութեան պաշտպանութեան (անշուշտՙ թոռան կողմէ) եւ անոր համաշխարհային մեծութեան պետական գործիչ ըլլալու համապատկերին մէջ: Ըստ «Ազգ» շաբաթաթերթի հաղորդումին, որ տուած է հարցազրոյցին վերջին հատուածը Յունիս 6ի թիւով, Վլադիմիր Միկոյեանը Երեւանի աւագանիի որոշումով տեղադրուելիք արձանի կառուցման հիմնական նախաձեռնողն է:

«Ինձ համար ցաւալի է, որ աղէտի գօտում 4030 անօթեւան ընտանիք կայ դեռ»

ՌՈՒԶԱՆ ՊԵՊԱՆԵԱՆ

Հարազատի ծանր կորուստ ապրած՝ աղէտի գօտու շուրջ 500 հազար բնակիչների հետ արդէն 25-րդ տարին Սպիտակի երկրաշարժի ծանր յիշողութիւններն է վերապրում Սաբիր Ստեփանեանը, ով այդ տարիներին ՀԽՍՀ Մինիստրների Խորհրդի նախագահութեան անդամ էր, ՀԽՍՀ Պետական Մատակարարումների Կոմիտէի նախագահ, երկրաշարժի հետեւանքների վերացման անմիջական պատասխանատուներից: Այդ դժնդակ օրերի նրա անձնուրաց գործունէութեան մասին թերեւս ամենաբնորոշ ու դիպուկ գնահատականը տուել է այդ ժամանակ ԽՍՀՄ Մինիստրների Խորհրդի նախագահի տեղակալ Իւան Սիլաեւը. «Եթէ ինչ-որ բան անելն անհնար է, յանձնարարէք Ստեփանեանին, նա կարող է անել հնարաւորն ու անհնարինը»: Մինչ օրս աղէտի հետեւանքների ամբողջական պատկերը ճշգրիտ թուագրութեամբ մտապահող զրուցակիցս, այնուամենայնիւ, համարում է, որ որեւէ չափորոշիչով կամ սանդղակով հնարաւոր չէ չափել մարդկային մեծ վիշտն ու ցաւը, որ այդ օրերին ապրեց ողջ հայ ժողովուրդը.

Իրանցի բանաստեղծ Նիզամին ատրպէյճանակացուա՞ծ է

Նոյեմբերի 22-ին Երեւանի պետական համալսարանին մէջ տեղի ունեցաւ «Նիզամի Գեանջաւի. կեանքը եւ ստեղծագործութիւնը» խորագրով գիտաժողով:

Գիտաժողովին նախաձեռնողը ԵՊՀ Հայագիտական Հետազօտութիւնների Ինստիտուտն էր, իսկ հիմնական շարժառիթը այն էր, որ Ատրպէյճանը որոշած է «սեփականացնել» նաեւ իրանցի բանաստեղծ Նիզամի Գեանջաւիին: