ԼԻԼԻԹ ԱՒԱԳԵԱՆ
«Հին» գրողներն ու գրականութիւնը ժամանակավրէպ էին: Գրական
գործունէութիւնն այլեւս հասանելի էր բոլորին. «Գրականութիւնն այլեւս մի
քանի «ընտրեալների» գործը չէ: Գրողներ ու արվեստագետներ են դառնում երէկուայ
հովիւներն ու բատրակները, որոնց համար կեանքն ստեղծել է ինտելեկտուալ
աշխատանքի մարդիկ դառնալու բոլոր պայմանները: Զով լեռների ու բամբակի
դաշտերի աշխատաւորները պարզ ու անկեղծ բանաստեղծութիւններով, սրտառուչ ու
ինքնաբուխ երգերով փառաբանում են մեծ Հոկտեմբերը, փառաբանում են նրա
կազմակերպիչներին»: «Հոկտեմբերեան յեղափոխութիւնը եւ նրա անմիջական ծնունդը
հանդիսացող Հայաստանի Կարմիր Նոյեմբերին անմիջապէս նախորդող շրջանում հայ
բուրժուական եւ մանր բուրժուական գրականութիւնն արդէն սպառել էր իր
կենսական բոլոր հիւթերը եւ գնում էր դէպի անկում: Այդ գրականութեան
խոշորագոյն ներկայացուցիչները՝ Թումանեանը, Շիրվանզադէն, Իսահակեանը,
Նար-Դոսը դադարել էին ակտիւ ստեղծագործական աշխատանքից: Հայ բուրժուական
նացիոնալիզմը Րաֆֆուց եւ Գամառ Քաթիպայից յետոյ տուեց գրական անտաղանդ եւ անարիւն էպիգոնների մի գաճաճ սերունդ: (…) Պրոլետարիատի յեղափոխական
շարժման հետ կապուած հայ հեղինակները՝ յանձինս Յակոբ Յակոբեանի և Արազու,
մնում էին իբրեւ խիզախ բացառութիւններ»:
«Գրական թերթ»»-ի 1935-ի այս խմբագրականը[1] խօսում է արդէն տոտալիտար եւ մի միասնական գրական կազմակերպութեան պարտադրանքի մասին։
Բայց յեղափոխութեան առաջին տարիներին եւ մինչեւ 1920֊ական թուերի վերջը այդպէս չէր։
