Թաւրիզի առաջին հայագիտական գիտաժողովը

ԱՌԱՋԻՆ ՕՐ
Ուրբաթ, 13 Հոկտեմբեր 2017-ի առաւօտեան ժամը 10-ին, Ատրպատականի ազգային առաջնորդարանի «Համազասպ Ոսկանեան» սրահում պաշտօնական բացումը կատարուեց Թաւրիզի հայագիտական առաջին գիտաժողովին, հովանաւորութեամբ եւ նախագահութեամբ թեմակալ առաջնորդ՝ Գերշ. Տ. Գրիգոր եպս. Չիֆթճեանի եւ կազմակերպութեամբ Թեմական Խորհրդի: 

Տարբեր երկրներից ժամանած օտար հայագէտներ մասնակցում էին սոյն գիտաժողովին, հայագիտութեան կալուածը շօշափող այլազան նիւթերով՝ հայկական ձեռագրագիտութիւն, պատմութիւն, վաւերագրութիւն, ազգագրութիւն, հայ-գերմանական յարաբերութիւններ, հայ-քրդական յարաբերութիւններ, Գերմանիա եւ Հայոց Ցեղասպանութիւն, Գերմանացիների հայախնամ առաքելութիւնը Թաւրիզում եւ Սպահանում, հայ ժողովրդի յետեղեռնեան վերընձիւղումը, գոյապայքարը եւ արդար պահանջատիրութիւնը, որոնք ներկայացուեցին առաջին օրուայ երեք նիստերում: Գիտաժողովը ընթացաւ անգլերէն լեզուով: 

Հայոց ցեղասպանութեան ճանաչման... հետեւանքները

ԱՆԱՀԻՏ ՅՈՎՍԷՓԵԱՆ 

 

Բեռլինի Թիեգարթեն վարչական շրջանի ընդհանուր իրաւասութեան դատարանը դրամական տուգանք է սահմանել ԳԴՀ [Գերմանիայի Դաշնակցային Հանրապետութեան] երկու քաղաքացիների նկատմամբ, որոնք ֆէյսբուք սոցիալական ցանցում վիրաւորական, ատելութիւն հրահրող գրառումներ էին արել Բունդեսթագի ազգութեամբ թուրք պատգամաւորներ Ջեմ Էօզդեմիրի եւ Սեւիմ Դագդելենի հասցէին: «Ազգ»-ի ընթերցողները տեղեակ են, որ Բունդեսթագի Հայոց ցեղասպանութեան ճանաչման բանաձեւի՝ վերոնշեալ ջերմ պաշտպանների հասցէին մինչ Յունիսի 2-ը ու դրանից յետոյ սպառնալից, ատելավառ, վիրաւորական ու հայհոյալից բառամթերքով բանաւոր կոչեր էին արւում, նամակներ էին ուղարկւում նրանց էլեկտրոնային փոստին, նոյնատիպ վերաբերմունք արձանագրելով նաեւ սոցիալական ցանցում: Բանաձեւի ընդունումից յետոյ Բունդեսթագի թուրք պատգամաւորների հանդէպ ատելութեան կրակը Գերմանիայում էլ աւելի բորբոքեց Թուրքիայի իշխանական վերնախաւը, յատկապէս նախագահ Էրդողանն՝ իր հրահրող արտայայտութիւններով:

«Հայոց ցեղապանութիւն. Պունտեսթակի քուէարկած բանաձեւը միայն սկիզբ մըն է»

«Լը  Մոնտ»-ի Յունիս 8-ի թիւին մէջ լոյս տեսած է պատմաբան Սթեֆան Իհրիկի գրիչին պատկանող եւ վերոնշեալ խորագիրը կրող յօդուած մը, որ համապարփակ պատկեր մը կու տայ հայոց ցեղասպանութեան նկատմամբ Գերմանիոյ պատասխանատուութեան եւ Շոայի հետ անոր կապերուն:
Երուսաղէմի Վան Լիր հիմնարկէն Սթեֆան Իհրիկ, անդրադառնալով Պունտեսթակի կողմէ հայկական բանաձեւի ընդունման, կ՚ըսէ, թէ այս քուէարկութիւնը վէճերու եւ քննադատութիւններու դուռ պիտի բանայ թէ՛ խորհրդարաններու իրաւարարի կամ պատմաբանի դեր ստանձնելուն նիւթով եւ թէ՛ բանաձեւին կարեւոր գրաւարկներուն հետեւանքով: Սակայն, անմիջապէս կ՚աւելցնէ, թէ նման պարագաներու, խորհրդարաններու դերին խնդիրը կը դառնայ լոկ ձեւական, քանի որ հայոց ցեղասպանութիւնը սովորական պատմական նիւթ չէ, այլ՝ բազմաթիւ առումներով իւրայատուկ թղթածրար մըն է:

Գերմանական բանաձեւը, կամ շնորհակալութիւն յանցանքի մեղսակցին

ԱՐԱ ՄԱՐՏԻՐՈՍԵԱՆ

 

Գերմանիայի կողմից Հայոց ցեղասպանութեան ճանաչումը, անշուշտ, առանձնայատուկ էր: Ի տաբերութիւն ցեղասպանութիւնը ճանաչած շուրջ 3 տասնեակ երկրների, Գերմանիան առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Օսմանեան Թուրքիայի դաշնակիցն էր եւ անմիջական մասնակիցն ու մեղսակիցը հայերի տեղահանութեան եւ զանգուածային բնաջնջման: Այս առումով յանցանքի մեղսակից Գերմանիայի ընդունած բանաձեւը Թուրքիային աւելի խոցելի վիճակում դրեց, քան եթէ ցեղասպանութիւնը ճանաչէր ԱՄՆ-ն, որտեղ հայկական լոբբիինգի պայքարն այս հարցում դէմ է առնում ոչինչ չհանդուրժող ամերիկեան պետական շահերի պատին: Այդուհանդերձ, որքանո՞վ էին Գերմանիայի ընդունած բանաձեւը եւ մեր հրճուանքն ու շնորհակալութիւնների արձագանգը համարժէք միմեանց: Եթէ շատ մեղմ, ապա դրանք անհամարժէք են, նաեւ՝ ինքնաստորացուցիչ:

Խոստովանողն ու ուրացողը

ՍԵՒԱՆ ՏԷՅԻՐՄԷՆՃԵԱՆ

 

«Գերմանիա՛, նախ Ողջակիզումին հաշիւը տուր»։

«Հիթլերին թոռները Թուրքիան ցեղասպանութեամբ կ՚ամբաստանեն»։

«Գերմանիա՛, նախ քու կեղտոտ պատմութիւնդ դիտէ»։

«Գերմանացիները կ՚ուզեն Ողջակիզումը տարածել աշխարհով մէկ, կ՚ուզեն այլ ազգերուն ցոյց տալ, որ ինչ որ հրեաներուն պատահած է, սովորական է՝ եւ այս ձեւով  յանցակից մը կը փնտռեն»։

Քանի մը նմոյշ այն արտայայտութիւններէն, զորս յաճախ կը լսենք վերջին օրերուն՝ բաւական բարձրաստիճան պաշտօնեաներու կամ նոյնքան բաւական մասնագէտ պատմաբաններու բերնէն։

Ժամանակի կորուստ պիտի ըլլար անշուշտ պատասխանել ամբոխավարական այս յայտարարութիւններուն։

Սեր­տար Տին­չէ­րի հե­տազօ­տու­թիւննե­րով պատ­մութեան նոր էջ մը կը բա­ցուի. «Թուրքիան կը ծա­ռայէ գեր­մա­նական ծաւալապաշտ քաղաքականութեան»

Պատմաբան Սեր­տար Տին­չէ­րի «Թուրք-գեր­մա­նական զի­նուո­րական գոր­ծակցու­թիւնը եւ հա­յերը» խո­րագ­րեալ թրքերէն գիր­քը նոր լոյս կը սփռէ պատ­մա­կան շարք մը իրա­կանու­թիւննե­րու վրայ, որոնց մա­սին հան­րութիւ­նը շատ քիչ բան գի­տէ կամ գրե­թէ ան­տե­ղեակ է։ Հե­ղինա­կը՝ հիմ­նուելով գեր­մա­նական պաշ­տօ­նական փաս­տա­թուղթե­րու վրայ, կը մեկնաբանէ, թէ ինչպէ՞ս Գեր­մա­նիան Առա­ջին Աշ­խարհա­մար­տին առաջ­նորդած է Օսմանեան կայսրու­թիւնը եւ թէ այդ եր­կի­րը ի՞նչ դեր ու­նե­ցած է հա­յոց տե­ղահա­նու­թիւնը եւ ցե­ղաս­պա­նու­թիւնը գոր­ծադրե­լու առու­մով։ Այս առի­թով «Նոր Յառաջ» թարգմա­նաբար հրատարակած է Ալին Օզի­նեանի (CivilNet) հար­ցազրոյ­ցը Սեր­տար Տին­չէ­րի հետ։

Հայաստանի Ա. Հանրապետութեան Գերմանիոյ դեսպան Ճէյմս Կրինֆիլդի մասին

ԳՐԻԳՈՐ ԵՊՍ. ՉԻՖԹՃԵԱՆ (*)

 

Մարալանի Ս. Աստուածածին հնամենի մեր մատուռը (**) շրջապատող պատմական գերեզմանատան մէջ թաղուած օտարազգիներէն է Այզէկ Կրինֆիլդը, ծագումով գերմանացի, որ ամուսնացած է թաւրիզահայ Հռիփսիմէ Բժշկեանի հետ: Սոյն ամուսնութենէն 1873-ի Մարտ 3-ին ծնած Ճէյմսը, 1918-ի Հայաստանի Հանրապետութեան կառավարութեան կողմէ դեսպան կը նշանակուի Գերմանիոյ մէջ, եւ Պերլին հաստատուելով իր պաշտօնը ձեռնհասութեամμ կը վարէ, որովհետեւ գերմաներէնի նման նաեւ կը տիրապետէր հայերէն լեզուին, իբրեւ իր մայրենի երկու լեզուներէն մէկը:

Պերլին-Անգարա քաղաքական կամուրջը ճաքեր է տալիս

ԱԶԱՏ ՕՐԴՈՒԽԱՆԵԱՆ

Գերմանական Die Welt (Աշխարհ, 30.05.2014թ.), թերթը տեղեկացնում է, որ երկրի Արտաքին գործերի նախարարութիւնը (ԱԳՆ) Մայիսի 28ին դիմել է դիւանագիտական սուր քայլի` իր մօտ է հրաւիրել Թուրքիայի դեսպան Հիւսէյին-Աւնի Քարսլըօղլուն: ԱԳՆ-ի քաղաքական ղեկավար Հանս-Տիթէր Լուքասը նրան զայրացած յայտնել է իր կառավարութեան վրդովմունքը` վերջերս Էրտողանի կողմից Գերմանիայի Կանաչների կուսակցութեան համանախագահ` ծագումով Թուրքիայից Ճեմ Էօզտէմիրի հասցէին հնչեցրած վիրաւորանքների ու սպառնալիքների համար: Քրիստոնեայ-դեմոկրատների փոխնախագահ Արմին Լաշերթի միջոցով քաղաքական Պերլինն արդէն յայտարարել էր, որ «օտար պետութեան ղեկավարի սպառնալիքը Պունտեսթակում ներկայացուած կուսակցութեան ղեկավարի` Էօզտէմիրի հասցէին, ով պաշտպանել է իր կանցլերի տեսակէտը, հարուած է բոլոր ժողովրդավար ստանդարտներին եւ Էրտողանի յարձակումը նրա վրայ, միաժամանակ դիտւում է որպէս յարձակում գերմանական պետութեան եւ ժողովրդավարութեան վրայ: Էրտողանեան թեման մայիսեան տաք քննարկումների նիւթ է դարձել նաեւ Գերմանիայի նախագահական Պէլվիւ ամրոց-նստավայրի եւ կանցլեր Անկելա Մերքէլի գերատեսչութեան գրասենեակներում: Երեւոյթի նախապատմութիւնն ու սրընթաց զարգացումները, արդէն 10 օրից աւելի է ինչ իրենց են գամել քաղաքական եւ լրատուական Գերմանիայի խօսափողներն ու գրիչները եւ սերտօրէն առնչւում են 2014թ. Օգոստոսին Թուրքիայի նախագահական ընտրութիւնների եւ դրա առաջին թեկնածուի` սկանդալային Էրտողանի հետ: