«Զանգակ»-ի աշխատակից. «Կարճ ժամանակում թարգմանել ենք հայերէն տարբերակ չունեցող 100-ից աւելի գրքեր»

«2012-13 թթ. "Զանգակ" հրատարակչութիւնը աւելի լայն ու ընդգրկուն կերպով նախաձեռնեց թարգմանական գրականութեան հրատարակումը՝ ներառելով բազմաբովանդակ գրականութեան հեղինակների, եւ այդ ընթացքում արդէն թարգմանուել են տարբեր ժամանակաշրջաններ եւ գրական ժանրեր, ուղղութիւններ ներկայացնող 100-ից աւելի հեղինակներ»,- «Հայ ձայնի» հետ զրոյցում նշեց «Զանգակ» հրատարակչութեան թարգմանական ծրագրերի համակարգող Արթուր Մեսրոպեանը:

Ներգաղթ դէպի լեզուն

ԼՈՒՍԻՆԷ  ԱՒԵՏԻՍԵԱՆ

Նորութիւն չէ, որ լեզու եւ ազգ հասկացութիւնները անքակտելիօրէն շաղկապուած են միմեանց, պայմանաւորուած միմեանցով, ներհիւսուած միմեանց մէջ, նոյնանիշ լինելու աստիճան սերտ։ Իսկ բառարմատների ակունքներում, իսկապէս լեզու բառն իր նախնական վիճակում նշանակել է ազգ։ Օրինակ՝ ռուսերէնի ներկայ փուլի լեզու բառը, որ է язык  (հնչում է եազիկ [yazik]՝ ի-ն աւելի մօտ ը-ին), հին սլաւոներէնում նշանակել է ազգ, ժողովուրդ։ Սա պատահական երեւոյթ չէ։ Թերեւս զարմանալի զուգադիպութիւն թուայ, որ այդ բառի հնչումը շատ մօտ է հէնց մեր «ազգ» բառին…։

Թարգմանութիւններ հայերէնից իսպաներէն

ԱՐԱՐԱՏ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ

Գնահատելի է Սպանիոյ մէջ կատարուած թարգմանական աշխատանքը ծանօթացնելու այս ուսումնասիրութիւնը, որ կը ներկայացնէ կարգ մը հրատարակութիւններ եւ թարգմանիչներ, անծանօթ՝ նոյնիսկ իրազեկ մասնագէտներու։ Տեղեակ չէինք նոյնիսկ, որ Սպանիոյ մէջ հայերէն շաբաթաթերթ լոյս կը տեսնէ։ Յօդուածը կարիքը ունի հիմնական լրացումի, ինչ կը վերաբերի Սպանիայէն դուրս հրատարակուած գիրքերու (նաեւ՝ Սպանիա 1990ականներէն առաջ տպուած հատորներու)։  1920ական թուականներէն մինչեւ օրերս արձանագրուած են հայ գրականութենէն սպաներէն թարգմանութիւններ՝ Արժանթինի եւ Սպանիոյ մէջ, պարբերականներու մէջ թէ առանձին գիրքով լոյս տեսած։ Այդ մասին, տե՛ս մեր յօդուածը՝  «Լրաբեր հասարակական գիտութիւնների», 2, 1991 (վերամշակուած ու լրացուած տարբերակը՝ Վարդան Մատթէոսեան, Գրական-բանասիրական ուսումնասիրութիւններ, Անթիլիաս, 2009)։ Կարգ մը այլ լրացումներ կատարած ենք տողատակի ծանօթագրութիւններու մէջ։

Պէտք է հասակարագէտներու նո՛ր սերունդ

ՄԱՆԷ ՅԱԿՈԲԵԱՆ

 

Վերջերս շատ կը քննարկուի, նոյնիսկ կը քննադատուի այն փաստը, որ մեր հասարակագիտական ոլորտի մասնագէտները, հակառակ այն հանգամանքին, որ քանակային առումով չեն զիջիր բնագիտական ոլորտի մասնագէտներուն, այնուամենայնիւ, միջազգային ասպարէզէն ներս բաւական յետ են կը մնան գիտական արդիւնքի ցուցանիշներով:

Ճէյմզ Ճոյսի "Ulysses"ը՝ հայերէն

Վերջերս, իրլանտացի նշանաւոր արձակագիր Ճէյմզ Ճոյսի (1882-1941) վէպերուն՝ "Ulysses"ի եւ "Finnegans Wake"ի թարգմանական պատնէշը գէթ մասամբ յաղթահարուած է։ Հայրենի թարգմանիչ Սամուէլ Մկրտչեան հայերէնի թարգմանած է Ճոյսի առաջին գործը (ուր, ի դէպ, հայերէն հատուածներ կան), ինչ որ անկարելի գործ մը չէր, եթէ նկատի ունենանք, որ 1922ին լոյս տեսած 700 էջնոց "Ullysses"ը («Ոդիսեւս») ցարդ թարգմանուած է երկու տասնեակ լեզուներու։ «Լրագիր» օրաթերթին մէջ լոյս տեսած է հետեւեալ հարցազրոյցը թարգմանիչին հետ։

Էլդա Գրինի «Ձեռքերը» պատմուածքի բազմալեզու հրատարակութիւնը

Ընդամէնը տպագիր երկու էջերում Էլդա Գրինը կարողացել է ստեղծել հայ կնոջ հոգեբանական փխրուն մի կերպար: «Ձեռքերը» (այսպէս է խորագրուած պատմուածքը), ներընտանեկան փոխյարաբերութիւնների ուրուագծային պատկեր էՙ կենցաղային հիմքով, որ միաժամանակ հոգեբանական նուրբ ու թափանցիկ շերտեր է բացում, հաղորդակցելի դարձնում յատկապէս կին ընթերցողին, որն ինչ-որ մասով կարող է իրեն գտնել «ձեռքերի» տիրոջ կերպարի մէջ: Ընտանեկան կեղծ պայմանականութիւնների (ո՛չ պատասխանատուութիւնների), կարծրացած մտայնութիւնների, դրացիական միջանկեալ կենցաղախեղդ յարաբերութիւնների (աւելի բնորոշ արեւելեան ժողովուրդներին) մէջ ձեւաւորւում է կանացի մի հոգեբանութիւն, անցնում մարդկային մի կեանք, ու դրա խորհրդանիշը մարդկային մարմնի ամենաառեղծուածային մասերըՙ ձեռքերն են, այստեղ նուրբ, փափուկ վիճակից մինչեւ կեանք տեսած-կոշտացած, ինչն այդ կեանքի ճանապարհի մասին է խօսում: