«Ազատն Կոմիտաս»ը կը շարունակէ մնալ շղթայակապ...

ԺԻՐԱՅՐ ԴԱՆԻԷԼԵԱՆ 

 

Կոմիտասի տառապակոծ կեանքը վերջ պիտի գտնէր 1935 թուականի Հոկտեմբերի 20-ին: Շաբաթ մը ետք, Հոկտեմբեր 27-ին, այդ առիթով Փարիզի «Ապագայ» լրագրին մէջ լոյս կը տեսնէ Շահան Շահնուրի «Ազատն Կոմիտաս» հիասքանչ գրութիւնը: Ատենին, այդ գրութիւնը իր ազգային-գրական արժանիքներուն համար կ"արտատպուէր, ամբողջութեամբ կամ մասնակի, բազմաթիւ թերթերու մէջ, «...առանց որ յարուցանէ դոյզն իսկ դժգոհութիւն», պիտի գրէ Շահան Շահնուր յետագային, եւ պիտի աւելցնէ. «Ընդհակառակն: Դժուա՜ր էր երեւակայել թէ ան մէջտեղ պիտի ելլէ օրին մէկը, երեսունհինգ տարուան թմբիրէ ետք եւ գլխի փորձանք պիտի ըլլայ դուռ-դրացիի, այլ մանաւանդ ինծի» (տե՛ս Շահան Շահնուր, Անիմանալի գրոհը, «Պայքար», 4 մարտ 1970, «Զարթօնք», 20 մարտ 1970, նոյնը տե՛ս «Սփիւռք», 29 մարտ 1970) :

Նամակ... հին հասցէով

ԱԼԵՔՍԱՆԴՐ ԹՈՓՉԵԱՆ

1969 թ. ամբողջ հայութիւնը` Հայաստան եւ Սփիւռք, նշում էր Կոմիտասի ծննդեան 100-ամեակը: Այդ օրերին, «Սփիւռք» ճանաչուած շաբաթաթերթը, որ լոյս էր տեսնում Բէյրութում Սիմոն Սիմոնեանի խմբագրութեամբ, արտատպեց Շահան Շահնուրի «Ազատն Կոմիտաս» յօդուածը, զլանալով նշել, որ այդ նիւթն առաջին անգամ տպագրուել է 1935թ., Փարիզի «Ապագայ» թերթում:
Այսպիսով, յօդուածը, 30-ականներին Սփիւռքում տիրապետող յոռետեսական համատեքստից հանուեց եւ մտցուեց հարիւրամեակի յոբելեանական խանդավառ մթնոլորտի մէջ: Մասնագիտական այս կոպիտ վրիպումը պատճառ դարձաւ, որ ՀՍՍՀ Մինիստրների Սովետին կից Սփիւռքի Կոմիտէի նախագահի տեղակալ, բանաստեղծ Վահագն Դաւթեանը «Հայրենիքի ձայն» շաբաթաթերթում (21 Յունուարի 1970թ.) հանդէս գայ Շ. Շահնուրին հասցէագրուած բաց նամակով: Յարձակողական ոգով գրուած մի տեքստ, որտեղ «նամակագիր»ը պարզապէս վիրաւորում էր մեծ գրողին:
Վ. Դաւթեանը եթէ իմանար, որ խնդրոյ առարկայ յօդուածը լոյս է տեսել մօտ քառորդ դար առաջ, գուցէ չգրէր իր նամակը կամ գրէր աւելի զուսպ եւ բարեկիրթ շեշտադրումներով: Բոլոր դէպքերում, ի պաշտօնէ նա ոչ միայն պարտաւոր էր իմանալ շահնուրեան հրապարակումին առնչուող բոլոր մանրամասները, այլեւ նման նիւթ տպագրելուց առաջ թերեւս պէտք էր խորհրդակցել սփիւռքահայ գրականութեան մասնագէտների, շահնուրագէտների հետ: Ինչը, ցաւօք, չարեց, եւ մի սխալին յաջորդեց միւսը, աւելի կոպիտը:
Սփիւռքն անմիջապէս անդրադարձաւ «Բաց նամակ»-ին: Հակազդումը երբեմն աւելի ուժգին եղաւ, քան «ազդում»ը, ինչպէս, օրինակ` Սիմոն Սիմոնեանի պատասխանը նոյն «Սփիւռք»-ի էջերին: Պատասխանեց նաեւ Շ. Շահնուրը` Փարիզի «Յառաջ»-ում (Ապրիլ, 1970թ.) տպագրելով «Վաղը» յօդուածը:
Բայց հայաստանեան մամուլը լուռ էր եւ լուռ էլ մնաց:

Lեռնականներու վերջին շառաւիղը՝ Սիմոն Սիմոնեան (մահուան 30-ամեակին առիթով)

ԼԵՒՈՆ ՇԱՌՈՅԵԱՆ

Այս խորագիրը փոխ կ՚առնեմ իմ հի՜ն մէկ գրութենէն, որ ճիշդ 30 տարի առաջ, ճշգրտօրէն՝ 13 Յունիս 1986-ին, լոյս տեսած էր Փարիզի «Յառաջ» օրաթերթին մէջ, որուն նո՛ր է որ սկսեր էի աշխատակցիլ Հալէպէն՝ սկսնակ լրագրողի մը դեդեւկոտ քայլերով։
Թերթին լման մէկ էջը գրաւող կարճաշունչ յօդուած մըն էր ատիկա, զոր գրի առած էի Սիմոն Սիմոնեանի մահուան անմիջական վաղորդայնին։

«Մալխասեան բառարան»ը եւ յարակից բաներ

ՎԱՐԴԱՆ ՄԱՏԹԷՈՍԵԱՆ

Օգոստոս 23իր իր ամառ­նա­յին թի­ւին մէջ, «Նոր Յա­ռաջ»ը ար­տատպած էր Ռո­պէր Հատ­տէ­ճեանի «Յու­շա­տետր» շար­քին 78րդ գիր­քին՝ «Պտոյտ մը Հա­յոց լե­զուի բա­ռարա­նին մէջ»ի առա­ջին հա­տորին պատ­կա­նող չորս գրու­թիւններ։
Խոս­տո­վանիմ, որ 2012ին հրա­տարա­կուած այս հա­տորը ին­ծի միայն ծա­նօթ էր մա­մու­լի լրա­տուու­թիւննե­րէ։ «Մար­մա­րա»յի վաս­տա­կաւոր խմբագ­րին եր­կա­րամեայ ու ան­դուլ հե­տաքրքրու­թիւնը բա­ռարան­նե­րու հան­դէպ ամ­բողջո­վին կի­սելով, ա՛լ աւե­լի հե­տաքրքրու­թեամբ կար­դա­ցի գրու­թիւննե­րը։