Սփիւռքի զարկերակը շօշափող հարցախոյզ մը

  ՎԱՐԴԱՆ ՄԱՏԹԷՈՍԵԱՆ

 

Տասնամեակներէ ի վեր կը խօսուի Սփիւռքի ուսումնասիրութիւնը գիտական հիմքերու վրայ դնելու անհրաժեշտութեան մասին։ Մամուլի որեւէ ուշադիր ընթերցող գիտէ, որ սփիւռքեան իրականութեան մասին մեր բանախօսներու թէ հրապարակագիրներու ելոյթները ընդհանրապէս համեմուած են հռետորական սաւառնումներու պղպեղով, բայց անոնց կը պակսի թիւերու եւ փաստերու իրականութեան աղը։

«Այս գրադարանին դերը ո՛չ միայն ժառանգութիւնը պահպանել է, այլ նաեւ՝ գործել իբրեւ գիտական հաստատութիւն»

ԺԻՐԱՅՐ ՉՈԼԱՔԵԱՆ

 

Հարցազրոյց՝ պատմաբան, ՀԲԸՄ-ի Նուպարեան գրադարանի աւանդապահ Պորիս Աճէմեանի հետ։

«Նոր Յառաջ» - Ինչպէ՞ս դրուած են ՀԲԸՄ-ի «Նուպարեան» գրադարանի հիմերը։
Պորիս Աճէմեան - Ընդհանուր գիծերու մէջ ծանօթ ենք գրադարանի ծննդոցին, բայց անոր պատմութիւնը տակաւին չէ գրուած եւ կը պարունակէ մութ ծալքեր։ Տեղեակ ենք որ գիրքերու մեծ մասը 1920-ին գրադարան հասած է Պոլսոյ հայ մատենագիրներու նուիրատւութեան միջոցաւ, որոնք իրենց անձնական հաւաքածոները կտակած են «Նուպարեան» գրադարանին։ Գրադարանը աչքի կ՚իյնայ իր տպագիր հաւաքածոներու հարստութեամբ (աւելի քան 43.000 գիրքեր եւ 1500 անուն թերթեր եւ հանդէսներ), ինչպէս նաեւ իր տրամադրութեան տակ գտնուող կարեւոր արխիւներով։ Սակայն մենք շատ քիչ տեղեկութիւն ունինք անոնց ձեւաւորման մասին, ինչպէս է Արամ Անտոնեանի հաւաքագրած արխիւներու պարագան։ Ան առաջինն էր, որ պատասխանատուութիւնը ստանձնեց կազմակերպելու «Նուպարեան» գրադարանը՝ 1928-էն մինչեւ իր մահը՝ 1951-ին։

Երեւանի մէջ արեւմտահայերէնի մասին հերթական քննարկումներ

ԱՆՈՒՇ ԹՐՈՒԱՆՑ

 

Ա­րեւմ­տա­հա­յե­րէ­նը կրկին քննարկ­ման ա­ռար­կայ էր վեր­ջերս Ե­րե­ւա­նի մէջ: 26 Նո­յեմ­բե­րին, Երե­ւա­նի մէջ գոր­ծող «Հա­լէ­պ» հայ­րե­նակ­ցա­կան բա­րե­սի­րա­կան հա­սա­րա­կա­կան կազմակերպու­թեան ե­րի­տա­սար­դաց խոր­հուր­դը Կրթու­թեան եւ Գի­տու­թեան նախարարութեան եւ Հայ­կա­կան Բա­րե­գոր­ծա­կան Ընդ­հա­նուր Միու­թեան (ՀԲԸՄ) աջակցութեամբ կազ­մա­կեր­պեց «Ա­րեւմ­տա­հա­յե­րէ­նը Հա­յաս­տա­նի մէջ. մար­տահ­րա­ւէր­ներ, հեռան­կար­նե­ր» խո­րագ­րեալ հա­մա­ժո­ղո­վը, ո­րուն ա­ւար­տին մաս­նա­կից­նե­րու եզ­րա­յան­գու­մը մէկ էր՝ ա­րեւմ­տա­հա­յե­րէ­նի լե­զուա­կան հայ­րե­նի­քը պէտք է ըլ­լայ Հա­յաս­տա­նը:

Համաշխարհայնացած հայերը եւ օլիկարխիան

Ժ. Չ.

Զարմանալի ու արտասովոր յայտարարութիւն մը լոյս տեսաւ ՀԲԸՄ-ի 110-ամեակին առթիւ IDeA-ի կողմէ New York Times եւ «Հայաստանի Հանրապետութիւն» թերթերուն մէջ՝ «Գլոբալ (համաշխարհայնացած - աշխարհասփիւռ) հայերու ապագան այսօր է»։ Ի՞նչ էր բուն պատգամը այս յայտարարութեան։ Որո՞ւն ուղղուած է։ Ինչո՞ւ New York Times-ի մէջ եւ ոչ՝ աշխարհասփիւռ հայկական թերթերուն։

Դրամ՝ համախոհական կառավարութեան դիմաց

Ժ. Չ.

«Սփիւռքի հայկական գաղթօճախները կանգնած են ուծացման եւ թուլացման վտանգի առջեւ» յայտարարած է Հոկտեմբեր 20ին Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միութեան նախագահ Պերճ Սեդրակեան, Էջմիածնի «Վաչէ եւ Թամար Մանուկեան» Մատենադարանի նորաբաց շէնքի մէջ կայացող ՀԲԸՄ ընդհանուր ժողովին ընթացքին։ Շարունակած է, ըսելով թէ ԱՄՆու 1 միլիոննոց հայկական գաղթօճախէն միայն 10 հազարն է որ գործունեայ մասնակցութիւն կը բերէ հայանպաստ միջոցառումներուն եւ թէ նոյն վիճակը կը տիրէ Եւրոպայի մէջ։ Հայանպաստ միջոցառումներուն համար Սփիւռքը տարեկան կը հաւաքագրէ 10-12 միլիոն տոլար, ինչ որ անբաւարար է։ Ըստ պ. Սեդրակեանի՝ եթէ 7 միլիոն սփիւռքահայերէն իւրաքանչիւրը 25ական տոլար նուիրաբերէր, կը հանգանակուէր տարեկան 100 միլիոն տոլար։ Դրամահաւաքի ցած մակարդակը, ըստ պ. Սեդրակեանի, կը թուլացնէ նաեւ ԱՄՆու եւ Եւրոպայի հայկական լոպիներու ազդեցութիւնը։