Սերգէյ Վարդանեան. «Ե՛ւ քրիստոնեայ, ե՛ւ մահմեդական համշէնցիներն ունեն մէկ ընդհանուր խնդիր` ազգային ինքնութիւնը պահպանելու խնդիրը»

8-րդ դարուն Համամ Ամատունի նախարարին հիմնադրած Համամաշէն-Համշէնը 1489-ին գրաւուեցաւ Օսմանեան կայսրութեան կողմէ: 18-րդ դարուն համշէնահայերուն մէկ մասը բռնի մահմեդականացուեցաւ, իսկ մեծամասնութիւնը, պահպանելու համար քրիստոնէական հաւատքը, փախուստի դիմեց եւ բնակութիւն հաստատեց Սեւ ծովու հարաւային ափերուն, իսկ 19-րդ դարու վերջերուն՝ համիտեան ջարդերու օրերուն,  եւ 20-րդ դարու սկիզբին՝ Մեծ Եղեռնի օրերուն, նաւերով տեղափոխուեցաւ Սեւ ծովու հիւսիսային կողմը՝ Աբխազիա եւ Կրասնոդարի երկրամաս: